Archive for the ‘Σιάτιστα’ Category

Τα κτήρια στη Δυτική Μακεδονία έχουν ψυχή και φωνή. Αν ο επισκέπτης κοντοσταθεί να τ΄ αφουγκραστεί, αν ψάξει μικρά σημάδια και σκαλίσματα στις κολώνες, τις καμάρες και τους τοίχους τους, θα μάθει ιστορίες άλλων εποχών.
Θ΄ ακούσει τον Παύλο Μελά να δίνει τις στερνές παραγγελιές του, βαριά λαβωμένος (Κορέστεια Καστοριάς). Τον Αλέξη (Γιώργη) Ζορμπά να γελάει δυνατά (Καταφύγι Κοζάνης). Τους φημισμένους
δημοσιογράφους και τυπογράφους αδερφούς Μαρκίδες Πούλιου να συζητάνε για τον Ρήγα Φεραίο (Σιάτιστα).
Και θα δει, ίσως, με τη φαντασία του τον αείμνηστο Θεόδωρο Αγγελόπουλο και τον Παντελή Βούλγαρη να τυλίγουν σε φιλμ εικόνες μοναδικής ομορφιάς, μιας αρχιτεκτονικής «ντόμπρας» και δυνατής.
Τα πετρόχτιστα γιοφύρια και τα διατηρητέα ή αξιόλογα αρχοντικά της περιοχής είναι εκατοντάδες. Κάποια -δυστυχώς λίγα- έχουν συντηρηθεί και είναι επισκέψιμα ως μουσεία. Ορισμένα τώρα αναπαλαιώνονται, διεκδικώντας μια δεύτερη ζωή. Πολλά, όμως, θύματα και της οικονομικής κρίσης, παραμένουν θλιβερά «γιαπιά», παρατημένα κουφάρια.
Σε κάθε περίπτωση, ο τουρίστας που ενδιαφέρεται να κάνει αρχιτεκτονικό και ιστορικό τουρισμό στην Ελλάδα, στη δυτική Μακεδονία θα βρεθεί «στο στοιχείο του».
Στην Καστοριά, τη Σιάτιστα, τα Γρεβενά, την Κοζάνη και τη Φλώρινα, οι ανατολίτικες επιρροές συναντούν τις βυζαντινές καταβολές και ενσωματώνουν στοιχεία του δυτικού μπαρόκ, ενώ οι υπέροχες τοιχογραφίες με τα έντονα χρώματα, έργα λαϊκών ζωγράφων, που απεικονίζουν από σκηνές της καθημερινότητας μέχρι πλάσματα της φαντασίας, προκαλούν τον θαυμασμό.

ΚΑΣΤΟΡΙΑ
Εκατοντάδες αξιόλογα κτήρια, δεκάδες εκκλησίες, εύπορα σεράγια
Στον πολεοδομικό ιστό της Καστοριάς συγκεντρώνονται 370 διατηρητέα ή αξιόλογα κτήρια και 80 βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες, σύμφωνα τουλάχιστον με παλαιότερη εργασία ομάδας του ΤΕΕ Δυτικής Μακεδονίας (του αρχιτέκτονα Μανόλη Δουκάκαρου και του πολιτικού μηχανικού Γεώργιου Κωστάρα).
Αν σήμερα τα κτήρια αυτά εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη χάρη και στην ιστορική τους «πατίνα», ωστόσο φαίνονταν ήδη εντυπωσιακά στους περιηγητές του 17ου αιώνα. Η παλαιότερη σχετική μαρτυρία ανήκει στον περιηγητή Ελβιγιά Τσελεμπή, το 1660: «είναι εύπορα σεράγια, παράξενα και περίεργα […] με πατώματα το ένα πάνω στο άλλο, στο ρυθμό της Κωνσταντινούπολης. Μαζί με των φτωχών, τα σπίτια είναι 2500».
Οι κάτοικοι της περιοχής είναι ταξιδιώτες και εμπορικοί «μετανάστες». Η παραγωγή γούνας τούς ωθεί σε ταξίδια σε Βιέννη, Πέστη, Λειψία και αλλού. Οι τάσεις που βλέπουν στο εξωτερικό και το χρήμα που επιστρέφει στη δυτική Μακεδονία δίνουν το έναυσμα για την ανέγερση πολύ αξιόλογων και μεγάλων σπιτιών, ιδίως στις περιοχές Ντολτσό και Απόζαρι.
Το σπίτι όπου λαβώθηκε θανάσιμα ο Παύλος Μελάς
Ανάμεσα στα εκατοντάδες όμορφα αρχοντικά του νομού Καστοριάς, υπάρχει ένα στην περιοχή των Κορεστείων, μέσα στο οποίο άφησε την τελευταία του πνοή ο Μακεδονομάχος Παύλος Μελάς. Το σπίτι βρίσκεται στο χωριό Μελάς (πρώην ΣΤάτιστα), πάνω στο βουνό Βίτσι και σε απόσταση 16 χλμ. από την επαρχιακή οδό Φλώρινας-Καστοριάς μέσω Κορεστείων.
Το σπίτι, επισκέψιμο σήμερα, διατηρείται όπως ήταν το 1904, όταν σκοτώθηκε ο ήρωας και εντός του εκτίθενται αυθεντικά αντικείμενα, που αν αναλογιστεί κάποιος την ιστορία που τα βαρύνει, δεν μπορεί παρά να νιώσει συγκίνηση.
«Στο σπίτι υπάρχουν ένα μαχαίρι και ένα όπλο απ’ τις μέρες του Παύλου Μελά», εξηγεί ο επί 30 χρόνια φύλακας της κατοικίας, Γεώργιος Τσάκαλος, που ξεναγεί τους επισκέπτες στον χώρο. Δίπλα τους, φωτογραφίες με οπλαρχηγούς παλικάρια, άλλα όπλα από την εποχή του μακεδονικού αγώνα, στολές μακεδονομάχων. Αντικείμενα φορτισμένα, «βαριά», που είχαν φωλιάσει στα χέρια αγωνιστών, είχαν ματώσει.
Όταν βρίσκεται στο μουσείο, ο κύριος Γιώργος είναι ταυτόχρονα στο σπίτι των προγόνων του. Κι αυτό, γιατί η συγκεκριμένη κατοικία, την οποία η νομαρχία Καστοριάς απέκτησε το 1970 και η οποία μετατράπηκε σε μουσείο με την ευθύνη του δήμου Κορέστειων, ανήκε στον παππού του, Χατζή Ιωάννη Καντζάκη.
Κι ήταν η γιαγιά του κυρίου Γιώργου, που μπαίνοντας στο σπίτι της αντίκρισε καλυμμένο με άχυρα τον Παύλο Μελά, τον οποίο τα τουρκικά πυρά είχαν βρει, αλλά οι διώκτες του δεν κατάφεραν να εντοπίσουν ούτε νεκρό. Εκεί, σε αυτό το σπίτι, ο Παύλος Μελάς λέγεται ότι είχε προσφέρει τα τελευταία του λόγια, παραγγέλνοντας να δοθεί το τουφέκι του στο γιο του και ο σταυρός του στη γυναίκα του…
Το Μουσείο, που ανακαινίστηκε πριν από λίγα χρόνια με τα μέριμνα της Περιφέρειας δυτικής Μακεδονίας και τη συμβολή του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα (Θεσσαλονίκη) δέχεται κάθε χρόνο εκατοντάδες επισκέπτες. Σήμερα λειτουργεί με την οικονομική στήριξη του σωματείου «Οι φίλοι του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα» και των συνεργαζόμενων γυναικείων σωματείων.
INFO: Το μουσείο λειτουργεί καθημερινά (και τα σαββατοκύριακα), από τις 8 το πρωί ως τις 8 το βράδυ. Ωστόσο, για ξεναγήσεις γκρουπ, οι ενδιαφερόμενοι καλό είναι να έρχονται σε συνεννόηση με τον κύριο Γιώργο, προκειμένου να κλείσουν κάποιο ραντεβού, καλώντας στον τηλεφωνικό αριθμό 24670 84-554. Η είσοδος στο μουσείο είναι δωρεάν.

Τα πλίνθινα σπίτια των Κορέστειων
Τα χωριά των Κορέστειων από μόνα τους, όταν τα βλέπεις να αναδύονται κοκκινωπά μέσα από την πρωϊνή ομίχλη και τα πυκνά δάση, μοιάζουν παραμυθένια.
Σίγουρα η περιοχή αυτή, με τα μοναδικά αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά, δεν επελέγη τυχαία από τον αείμνηστο Θόδωρο Αγγελόπουλο για να γυρίσει σκηνές από «Το μετέωρο βήμα του πελαργού» και τον Παντελή Βούλγαρη για την «Ψυχή Βαθιά» και τις «Νύφες».
Βαδίζοντας ανάμεσα στα σπίτια βιώνεις ανέξοδα μία από τις ακριβότερες εμπειρίες για έναν τουρίστα-ταξιδευτή: ένα ταξίδι στον χρόνο. Τα σπίτια χτισμένα όπως άλλοτε, με πλίνθους, με πηλό και λάσπη. Τα τούβλα τους δεν γνώρισαν φούρνο, παρά φτιάχτηκαν στο χέρι, γεννημένα από ανάγκη, αλλά και από μεράκι, με λάσπη και άχυρα ξεραμένα στον ήλιο μέσα σε καλούπια. Τα κοκκινωπά σπίτια είναι πλέον εγκαταλειμμένα στη φθορά. Μετά το 1940 δεν χτίζονταν πια με τον ίδιο τρόπο και μετά τον Εμφύλιο η περιοχή ερήμωσε. Σήμερα, η όψη τους και μόνο προσφέρει μια εμπειρία χρόνων αλλοτινών στον επισκέπτη που τα βλέπει πραγματικά….
INFO: Ο Δήμος Κορεστείων αποτελείται από τα χωριά Νέος Οικισμός-Κορέστεια(έδρα του δήμου),Μαυρόκαμπος, Άνω και Κάτω Κρανιώνα, Χαλάρα, Μακροχώρι, Μελάς, Άγιος Αντώνιος και Γάβρος.
-Χιλιομετρικές αποστάσεις Κορεστείων:
Από Θεσ/νίκη: (μέσω Εγνατίας) 215 χλμ., από Αθήνα(μέσω Δομοκού-Γρεβενών) 504 χλμ, από Καστοριά 21 χλμ., από Φλώρινα: (μέσω Πισοδερίου) 53 χλμ
.
ΚΟΖΑΝΗ: «Κλαδόπλεκτες» καλύβες, 50 φρούρια και αρχοντικά με πολεμίστρες
Ο επισκέπτης που θέλει να ανακαλύψει την αρχιτεκτονική ταυτότητα του νομού Κοζάνης θα πρέπει να είναι προετοιμασμένος για …πολύ περπάτημα σε γραφικά σοκάκια, καθώς τα αξιόλογα κτήρια -δυστυχώς όχι πάντα σε καλή κατάσταση- είναι πολλά.
Οι δε οντάδες των αρχοντικών που είναι επισκέψιμα, μοιάζουν κεντημένοι με το πινέλο, γεμάτοι ρόδακες, καρπούς και άνθη, ζώα και πουλιά, άλλοτε πραγματικά, άλλοτε φανταστικά!
Ισως τα πιο αντιπροσωπευτικά οικιστικά σύνολα για τον νομό είναι αυτά της Σιάτιστας, του Βελβεντού και της ίδιας της πόλης της Κοζάνης. Στον νομό Κοζάνης χτίστηκαν στην πορεία του χρόνου περισσότερα από 50 φρούρια! Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Όπως επισημαίνουν οι Κατερίνα Λιάκου (αγρονόμος-τοπογράφος) και Κώστας Δεσποτίδης (αρχιτέκτων), σε παλαιότερη εργασία τους (ΤΕΕ Δυτικής Μακεδονίας), «σύμφωνα με την παράδοση, οι πρώτοι οικιστές της Σιάτιστας ήταν κτηνοτρόφοι, ο δε συνοικισμός τους, τα «Καλύβια», όπως αναφέρει και ο Κώδικας της Μητρόπολης Σισανίου και Σιατίστης, ήταν ποιμενικός, με »κλαδόπλεκτες» καλύβες».
Η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική της Σιάτιστας, όμως, αυτή που μας είναι γνωστή μέχρι σήμερα, γνώρισε άνθιση από τις αρχές του 18ου αιώνα. Τα οικοδομήματα που χτίζονται από αυτή την εποχή και μετά, επιβάλλονται με τον όγκο τους, με τους ψηλούς και απόρθητους τοίχους της αυλής τους, με τις πολεμίστρες τους, που ανοίγονται σε κατάλληλα σημεία, για προστασία από τις αλβανικές επιδρομές, τις βαριές δίφυλλες πόρτες. Τα σπίτια αυτά κατασκευάζονται από πέτρα (στη βάση τους) και ξύλο (στον δεύτερο όροφο και το «ανώι», κύρια στα «σαχνισιά»).
Ανάμεσα σε αυτά που ξεχωρίζουν στη Σιάτιστα περιλαμβάνονται τα αρχοντικά του Δόλγκιρα, του Μανούση, της «Πούλκος», του Νερατζόπουλου του Κανατσούλη, αλλά δυστυχώς δεν είναι όλα επισκέψιμα σήμερα.
Στο Βελβεντό, με το πνεύμα του νεοκλασικού ρυθμού χτίζονται το 1909 και το 1911 αντίστοιχα αρρεναγωγείο και παρθεναγωγείο (μεγάλα, διώροφα κτήρια). Μια βόλτα στους δρόμους του είναι «βάλσαμο» για τα μάτια του επισκέπτη. Πετρόχτιστα σπίτια μακεδονικής αρχιτεκτονικής, γραφικά στενάκια και πλατείες, αλλά και βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες μαρτυρούν μια ιστορία μακραίωνη. Ο αρχαιότερος ναός του Βελβεντού είναι του Αγίου Μηνά που χρονολογείται στον 12ο αιώνα ενώ ο μονόχωρος ναός του Αγίου Νικολάου ανάγεται στο 16ο αιώνα.
Και φυσικά, δεν μπορεί κάποιος παρά να εντυπωσιαστεί μπροστά στα εντυπωσιακά μαστοροχώρια του Πενταλόφου, στα αρχιτεκτονήματα των Σέρβιων ή στις περίφημες εκκλησίες της Αιανής.

ΑΡΧΟΝΤΙΚΑ ΔΟΛΓΚΗΡΑ ΚΑΙ ΜΑΛΙΟΓΚΑ:
Οι Μαρκίδες Πούλιου, o Φεραίος κι o Βύρωνας
Ισως το πιο καλοσυντηρημένο από τα περίπου 60 αντιπροσωπευτικά αρχοντικά της Σιάτιστας, καίτοι εξωτερικά μάλλον «ταπεινό», είναι αυτό του Δόλκηρα, «χτισμένο γύρω στο 1700 με 1730», όπως δηλώνει η αντιπρόεδρος του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Σιάτιστας «Μαρκίδες Πούλιου», Βασιλική Σιάσιου.
«Είναι καταζωγράφιστο. Οι τοιχογραφίες του αποκαλύφθηκαν κάτω από τρία και έξι στρώματα ασβέστη», εξηγεί η κα Σιάσιου και προσθέτει ότι το αρχοντικό δεχόταν, ιδίως παλαιότερα, χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο, όχι μόνο Έλληνες, αλλά και τουρίστες από όλον τον κόσμο, από την Κίνα και το Ισραήλ μέχρι την Αυστραλία. Βέβαια, εσχάτως, η κίνηση έχει «σπάσει» λόγω και της κρίσης.
Το αρχοντικό ανήκε στον έμπορο Δημήτριο Δόλγκηρα, ο οποίος λόγω του επαγγέλματός του ταξίδευε τακτικά στις παραδουνάβιες χώρες και συχνότατα στην Κωνσταντινούπολη.
Το 1840, ο ίδιος και η σύζυγός του ανακαίνισαν το σπίτι φέρνοντας λαϊκούς και τεχνίτες από την Πόλη, οι οποίοι το ζωγράφισαν, αποδίδοντας στην τοπική κοινωνία ένα αρχοντικό χάρμα οφθαλμών. Το οίκημα έχει ανακαινιστεί πολλές φορές και η χρονολογία μίας από τις ανακαινίσεις -1888- είναι εμφανής σε ένα αέτωμα.
Το αρχοντικό παραχωρήθηκε από τους κληρονόμους του Δόλγκηρα στον Σύλλογο «Μαρκίδες Πούλιου», ο οποίος ανέλαβε το 1999 την ανακαίνιση του. Το κτήριο λειτουργεί σήμερα ως λαογραφικό μουσείο, φιλοξενώντας αντικείμενα ηλικίας άνω των 200 ετών (στρωσίδια, έπιπλα, λευκά είδη, κεντήματα, καθημερινά σκεύη και μια εντυπωσιακή φορεσιά), που τα δώρισαν οι απανταχού Σιατιστινοί και τα μέλη του Συλλόγου. Η αναστήλωση του αρχοντικού, που έγινε από τον Γεώργιο Σαμαρνιώτη, θεωρείται υποδειγματική και χρηματοδοτήθηκε από πόρους του Συλλόγου, εισφορές μελών, δωρεές και χρηματοδότηση από το πρόγραμμα Leader II.
Σε ένα άλλο αρχοντικό, αυτό του Μαλιόγκα ή Αργυριάδη, που η οικοδόμησή του λέγεται ότι ολοκληρώθηκε το 1759, οι τοιχογραφίες κόβουν την ανάσα (μέρος της ζωγραφικής χρονολογείται από το 1844, σύμφωνα με επιγραφή στο δωμάτιο του ορόφου).
Η ιδιομορφία αυτών των τοιχογραφιών είναι ότι έχουν άμεση σχέση με τις πολιτικές ιδέες και τα ταξίδια του ιδιοκτήτη.
Έτσι, σε μεγάλη τοιχογραφία του ισογείου βλέπουμε τη …Φραγκφούρτη, αλλά και άλλη μία, με δύο ανδρικές μορφές, που εικάζεται ότι εικονίζουν τον Ρήγα Φεραίο και τον Λόρδο Βύρωνα.
Σε τοιχογραφία του ορόφου δε, παριστάνεται ένας αυστριακός ουσσάρος. Ο ζωγραφικός διάκοσμος συντηρήθηκε στο πλαίσιο του Γ΄ ΚΠΣ. Το αρχοντικό είναι επισκέψιμο.
INFO: Για την ξενάγησή τους στο αρχοντικό Δόλγκηρα, οι ενδιαφερόμενοι συνιστάται να συνεννοούνται μία ή δύο ημέρες πριν την επίσκεψή τους με τον Σύλλογο «Μαρκίδες Πούλιου», καλώντας στα τηλέφωνα 24650 21 181 και 6946 834 005 ή στο 24640 21 386.
-Στην ιστοσελίδα του Συλλόγου http://www.markides.gr, υπάρχουν πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό για τα αξιόλογα αρχοντικά της Σιάτιστας.
-Η είσοδος-ξενάγηση στο αρχοντικό Δολγκήρα στοιχίζει 3 ευρώ/μεμονωμένο επισκέπτη και 2 ευρώ/άτομο για τα μεγάλα γκρουπ, καθώς τα έσοδα χρησιμοποιούνται για τη συντήρησή του.
ΑΡΧΟΝΤΙΚΑ ΝΕΡΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ «ΠΟΥΛΚΩΣ»
Ξυλόγλυπτα και βιτρό με …ποιήματα
Στο αρχοντικό Νερατζόπουλου, που βρίσκεται στην πλατεία «Τρία Πηγάδια» της Χώρας κι άρχισε να κτίζεται στα 1754, εντυπωσιάζουν τα περίτεχνα ξυλόγλυπτα και τα εντυπωσιακά βιτρό με …ποιήματα στα παράθυρα. Σε ένα από τα βιτρό υπάρχει, σκαλισμένο στο γυαλί, ποίημα ντόπιου ποιητή, στα αρχαία ελληνικά, που καλωσορίζει τον επισκέπτη! Το αρχοντικό αγοράστηκε από το Ελληνικό Δημόσιο το 1969, ενώ σε αυτό μπορεί να δει κάποιος και ενδιαφέρουσες φωτογραφίες.
Το αρχοντικό Πουλκίδη (της Πούλκως), που χτίστηκε το 1752 και εντυπωσιάζει με τον μεγάλο όγκο του, βρίσκεται στην Κάτω Σιάτιστα, τη Γεράνεια. Έχει μεγάλο «νουβρό» (αυλή), πλακοστρωμένο με τετράγωνες μαρμάρινες πλάκες, ενώ εξαιρετικός χαρακτηρίζεται ο εσωτερικός διάκοσμός του. Το Αρχοντικό ανήκει στο Υπουργείο Πολιτισμού. Σήμερα ωστόσο, έχει κλείσει για εργασίες συντήρησης, οι οποίες όμως φαίνεται ότι αργούν χαρακτηριστικά.
INFO: Πληροφορίες για τα αρχοντικά, αλλά και για τους αξιόλογους ναούς της Σιάτιστας μπορεί να αναζητήσει κάποιος στη Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού Σιάτιστας: (24650 22800) και στο περίπτερο πληροφόρησης στην κεντρική πλατεία (τηλ. 24650 22254 )
-Η Σιάτιστα βρίσκεται περίπου 22 χλμ δυτικά της πόλης της Κοζάνης και απέχει . περίπου 500 χλμ. από την Αθήνα και 129χλμ. από Θεσσαλονίκη.. Οδικώς από την Κοζάνη η διαδρομή διαρκεί περίπου 20 λεπτά, αφού γίνεται μέσω Εγνατίας Οδού. Παράλληλα, υπάρχει ΚΤΕΛ από την Κοζάνη.

ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΖΟΡΜΠΑ- Καταφύγι Κοζάνης
Το χωριό Καταφύγι στο Βελβεντό, σε υψόμετρο 1.450 μέτρων, μπορεί να δώσει ιδανικό …καταφύγιο σε κάθε ταξιδευτή, χάρη στη φυσική ομορφιά του περιβάλλοντος χώρου, το καλό κλίμα, τα ορειβατικά καταφύγια και το διεθνές μονοπάτι Ε4, αλλά και τις ταβέρνες με τα νόστιμα εδέσματα.
Ο ταξιδιώτης, όμως, που βρίσκεται εκεί, συναντά και ένα κτήριο-σύμβολο. Το σπίτι όπου έζησε ο Γιώργος Ζορμπάς, που ο μεγάλος Κρητικός Νίκος Καζαντζάκης «ξαναβάφτισε» Αλέξη, για να ταιριάζει -όπως λέγεται- το όνομα με τον χαρακτήρα του ήρωα (χάρη στο πρόθεμα «άλεξ», βλέπε αλεξίσφαιρος, αλεξίπτωτο).
Το σπίτι του Ζορμπά στο Καταφύγι (σ.σ. τον τόπο γέννησής του τον διεκδικεί επίσης ο Κολινδρός Κατερίνης, καθώς η οικογένεια Ζορμπά έζησε και εκεί), δεν είναι δυστυχώς επισκέψιμο ακόμη.
Ωστόσο, ο Εξωραϊστικός Σύλλογος Καταφυγίου και η μη κυβερνητική οργάνωση «Κοινωνία των Πολιτών του Βελβεντού» συγκεντρώνουν αντικείμενα για να οργανώσουν ένα μουσείο στο σπίτι του Ζορμπά και έχουν ήδη εντοπίσει -σύμφωνα με πληροφορίες- τα γυαλιά και το ρολόι του.
Όπως δήλωσε ο πρώην δήμαρχος Βελβεντού, Μανόλης Στεργίου, μετά και την εκπόνηση μελέτης για το κτίσμα, σε συνεργασία με την Αρχιτεκτονική Σχολή του ΑΠΘ, αυτό που χρειάζεται τώρα είναι «να βρεθούν περίπου 200.000 ευρώ, για να μπει [στο κτήριο] εργολάβος, σκηνογράφος και σκηνοθέτης». Σκηνοθέτης και σκηνογράφος; Ναι, διότι -μεταξύ άλλων- προβλέπεται η λειτουργία οπτικοακουστικών μέσων, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί όχι μόνο να «διαισθανθεί» την ιστορία του Ζορμπά, αλλά και να μάθει περισσότερα για αυτήν.
Κατά τον κ.Στεργίου, στην περιοχή του Βελβεντού, ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο ιερός ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (τρίκλιτη βασιλική), που χτίστηκε το 1804. Μάλιστα, μια παλιά παράδοση λέει ότι η οικοδόμηση του ναού -εντός του οποίου υπάρχει εντυπωσιακό ξύλινο τέμπλο του 1807- έγινε σε 40 ημέρες!
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον από άποψη τόσο αρχιτεκτονική, όσο και ιστορική, παρουσιάζει και το Λαογραφικό Μουσείο του Βελβεντού.
INFO: Το Βελβεντό, εκτός από αξιόλογος προορισμός αρχιτεκτονικού τουρισμού, μπορεί να αποτελέσει ορμητήριο για μαγευτικές διαδρομές στα Πιέρια και τη λίμνη Πολυφύτου, αλλά και για επισκέψεις στους σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής.
-Από Αθήνα, οι ταξιδιώτες μπορούν να φτάσουν στο Βελβεντό μέσω της Εθνικής Οδού Αθηνών-Θεσσαλονίκης (E75). Στη Λάρισα οι οδηγοί αφήνουν την Εθνική οδό και κατευθύνονται προς Ελασσόνα-Κοζάνη (Ε65). Μιάμιση ώρα μετά, φτάνουν στην πόλη των Σερβίων. Στο 2ο χλμ. Σερβίων-Κοζάνης, βρίσκουν τη διασταύρωση Βελβεντού
-Από Θεσσαλονίκη, η κίνηση γίνεται μέσω της Εγνατίας Οδού Θεσσαλονίκη-Βέροια-Κοζάνη (E90). Λίγο πριν την Κοζάνη, οι οδηγοί πρέπει να αφήσουν την Εγνατία Οδό και να κατευθυνθούν προς Λάρισα (E65). Αμέσως μετά τη Μεγάλη Γέφυρα στη Λίμνη Πολυφύτου, βρίσκεται η διασταύρωση Βελβεντού.
-Με τρένο, οι ταξιδιώτες μπορούν να φτάσουν στο Βελβεντό μέσω του δρομολογίου του ΟΣΕ, Αθήνα-Πλατύ (Βέροιας), Θεσσαλονίκη.
-Όσοι ενδιαφέρονται να βρουν τουριστικό υλικό για την περιοχή (χάρτες, προτεινόμενες διαδρομές, τα βασικά αξιοθέατα, τηλέφωνα για διαμονή, εστίαση, οινοποιεία κτλ), μπορούν να επισκέπτονται την ιστοσελίδα του δήμου <http://www.velvento.gr>, όπου υπάρχουν πολύ χρήσιμες πληροφορίες.
-Δήμος Βελβεντού: 2464350300 έως 312

ΓΡΕΒΕΝΑ: Τα τοξωτά γεφύρια, τα μοναστήρια και η πετρογέφυρα της Βασιλικής Στράτας
Η αρχιτεκτονική δεν «τσιγκουνεύτηκε» ν’ αφήσει παρακαταθήκη στο νομό Γρεβενών, ο οποίος είναι πλούσιος σε παραδοσιακούς οικισμούς και φιλοξενεί τουλάχιστον 132 μνημεία, χαρακτηρισμένα ως διατηρητέα από το υπουργείο Πολιτισμού.
Ωστόσο, αν υπάρχει ένα «σήμα» κατατεθέν για την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του νομού, αυτό είναι σίγουρα τα περίφημα γεφύρια του, που αν και χτίστηκαν αιώνες πριν -την εποχή της Τουρκοκρατίας ακόμη- ατενίζουν τον χρόνο ατάραχα και αγέρωχα.
Στον νομό υπάρχουν 17 πέτρινα τοξωτά γεφύρια, κάποτε απολύτως απαραίτητα για τη σύνδεση της Μακεδονίας και της Ηπείρου, σήμερα απολύτως απαραίτητα για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Και πόσοι αγωγιάτες δεν τα διέσχισαν ανά τους αιώνες μεταφέροντας εμπορεύματα!
Πολλά διηγούνται -μέσα από τα ονόματά τους- μια δική τους ιστορία και περιβάλλονται από θρύλους και μύθους. Ανάμεσα στα πιο σημαντικά γεφύρια του νομού είναι τα εξής:
-Η γέφυρα Αζίζ αγά, στον Βενέτικο ποταμό, χτισμένη το 1727, έχει το δικό της «ρεκόρ». Η μεσαία καμάρα της (τόξο) είναι από τις μεγαλύτερες -αν όχι η μεγαλύτερη- της Ελλάδας. Είναι επισκέψιμη από το χωριό Τρίκωμο μέσω αγροτικού δρόμου (απόσταση περίπου 3 χλμ).
-Η γέφυρα του Πασά, χτισμένη στα τέλη του 18ου αιώνα στον Αλιάκμονα Ποταμό, ανατινάχτηκε από τους Άγγλους το 1941, προκειμένου ν’ ανακοπεί η επέλαση των γερμανικών στρατευμάτων. Βρίσκεται κοντά στο χωριό Κοκκινιά, σε μικρή απόσταση από την οδό Γρεβενών – Κοζάνης.
-Η γέφυρα Πορτίτσας, στον Βενέτικο ποταμό, κοντά στο φαράγγι του Σπηλαίου. Χτίστηκε στα τέλη του 1700.
-Η γέφυρα Σπανού, στον Βενέτικο, χτίστηκε γύρω στα 1860 από το Μουσταφά πασά, πάνω στα ερείπια διπλής γέφυρας, που είχε κτιστεί από το σουλτάνο Βαγιαζίτ. Έχει μήκος 84 μέτρων και ύψος 10 και είναι η μεγαλύτερη του νομού. Βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Κοσμάτι και Κηπουρείο.
-Η γέφυρα Πραμόριτσας, χτισμένη γύρω στα 1800 ανάμεσα στα χωριά Κληματάκι και Ανθοχώρι, μεταξύ των νομών Γρεβενών και Κοζάνης. Μπορεί κάποιος να την επισκεφτεί παίρνοντας αγροτικό δρόμο (βρίσκεται περίπου 2 χλμ από το Κληματάκι).
Εξίσου σημαντικά θεωρούνται και τα μεταβυζαντινά μνημεία, με τα οκτώ (8) μοναστήρια της περιοχής να κατέχουν εξέχουσα θέση. Κυριότερο εξ αυτών θεωρείται η Μονή Ζάβορδας, χτισμένη το 1534 και με τοιχογραφίες του ζωγράφου Φράγκου Κατελάνου.
INFO: Οι επισκέπτες μπορούν να βρουν περισσότερα στοιχεία για την ιστορία των γεφυριών και τον τρόπο πρόσβασης σε αυτά στην ιστοσελίδα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Γρεβενών: http://www.grevena.gr.
Στην ίδια ιστοσελίδα (κατηγορία «χρήσιμα τηλέφωνα») υπάρχουν αναρτημένα τα δρομολόγια των ΚΤΕΛ από Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Κοζάνη, Τρίκαλα, Λάρισα και Ιωάννινα.
Σε ορισμένα από τα γεφύρια η πρόσβαση είναι δύσκολη, ιδίως τον χειμώνα, οπότε καλό είναι οι ταξιδιώτες να ζητούν πληροφορίες για την κατάσταση των δρόμων.
Δήμος Γρεβενών: 24623 50830- 50872

ΦΛΩΡΙΝΑ: Το μοναδικό Νυμφαίο, ο Αγιος Αχίλλειος και τα «μάγια» της αρχιτεκτονικής
Η ευρύτερη περιοχή της Φλώρινας κρύβει πολλά «μάγια», ικανά να γητέψουν τον επισκέπτη, είτε αυτά αφορούν τα έργα της φύσης είτε τα έργα των ανθρώπων. Για τα τελευταία, τα έργα των ανθρώπων, η μαγεία ξεκινάει ήδη από την πόλη της Φλώρινας, όπου βαδίζοντας κάποιος στις όχθες του ποταμού Σακουλέβα, μπορεί να θαυμάσει πολλές αξιόλογες κατοικίες, νεοκλασικές είτε «πειραγμένης» μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής.
Όχι μόνο στην πόλη της Φλώρινας, αλλά και στα χωριά, τους οικισμούς και τις λίμνες του νομού, η αρχιτεκτονική έχει δημιουργήσει έργα με διάρκεια.
-Στο Νυμφαίο, που έχει χαρακτηριστεί ως παραδοσιακός οικισμός και ιστορικός τόπος, υπάρχουν 162 παλιά, διατηρητέα αρχοντικά. Το χωριό, χτισμένο σε υψόμετρο 1.340 μέτρων, μοιάζει θαρρείς και ο χρόνος το έχει ξεχάσει, με την εικόνα του να διατηρείται σχεδόν αναλλοίωτη από τον μεσοπόλεμο μέχρι σήμερα. Ανάμεσα στα κτήρια που αξίζει να δει όποιος κάνει αρχιτεκτονικό τουρισμό περιλαμβάνεται η Νίκειος Σχολή που χτίστηκε το 1928, με σχέδια που έφερε από την Σουηδία ο ευεργέτης Ι. Νίκου. Επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα σε σχήμα «Π» του Αγίου Νικολάου (1867), για την οποία η παράδοση λέει ότι χτίστηκε από τεχνίτες που ξεκίνησαν για αυτόν τον σκοπό από την Κωνσταντινούπολη. Εκτός από το εξωτερικό τους, τα σπίτια του Νυμφαίου εντυπωσιάζουν και με τους εσωτερικούς χώρους τους, όπου υπάρχει συνήθως αξιόλογος ζωγραφικός διάκοσμος, μιντέρια και τζάκια.
-Στον παραλίμνιο οικισμό Ψαράδες στη Μεγάλη Πρέσπα, ιστορία και ομορφιά συμβαδίζουν. Ο οικισμός ιδρύθηκε μετά τα μέσα του 14ου αιώνα από Θεσσαλούς ομήρους, που ασχολιόντουσαν κυρίως με την αλιεία (εξ ού και το όνομα του οικισμού). Ο οικισμός φημίζεται για τα ασκηταριά και τις βραχογραφίες του και για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική
-Στο νησάκι του Aγίου Aχιλλείου υπάρχουν πέντε βυζαντινοί ναοί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ενώ εντυπωσιακά είναι και τα σωζόμενα γλυπτά των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων.
-Στο Αμύνταιο, σε απόσταση 36 χιλιομέτρων από τη Φλώρινα, οι επισκέπτες δεν θα εντυπωσιαστούν μόνο από τα φημισμένα κρασιά, με Ονομασία Προέλευσης, αλλά μπορούν να συνδυάσουν αρχιτεκτονικό με αρχαιολογικό τουρισμό. Πού; Στην κοινότητα Πέτρες, όπου σώζονται ερείπια ελληνιστικής πόλης με διώροφα σπίτια χτισμένα στην πλαγιά του λόφου και αποθήκες με πιθάρια για την αποθήκευση αγαθών και λίθινοι χειρόμυλοι.
-Στην ευρύτερη περιοχή του Βαρνούντα της Φλώρινας, με τη θαρρείς «ομιλούσα» μακεδονική αρχιτεκτονική, ξεχωρίζει ο οικισμός του Ακρίτα, λόγω της εξαιρετικά μεγάλης ποικιλίας αρχιτεκτονικών τύπων, που απαντώνται εκεί. Ο επισκέπτης μπορεί να δει τα παραδοσιακά κτήρια που συναντάει στην υπόλοιπη Μακεδονία, τις κατοικίες με νεοκλασικές επιρροές, οι οποίες χρονολογούνται από τα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού και τα εκλεκτικιστικά κτήρια, που συχνά δεν αποφεύγουν τις υπερβολές… Ο επισκέπτης που θα θελήσει να κοντοσταθεί στα σοκάκια, θα δει επίσης πολύ ενδιαφέροντα λιθανάγλυφα σε πολλά κτήρια.
INFO: Η πόλη της Φλώρινας απέχει οδικά 585 χλμ. από την Αθήνα και 173 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη.
Τα ΚΤΕΛ εκτελούν καθημερινά δύο δρομολόγια για την Αθήνα, έξι για τη Θεσσαλονίκη, έξι για την Κοζάνη και τρία για την Καστοριά, μέσω του Αμυνταίου.
Πλησιέστερα αεροδρόμια για πτήσεις προς την Αθήνα είναι της Κοζάνης (σε απόσταση 81 χλμ. από τη Φλώρινα) και της Καστοριάς (σε απόσταση 100 χλμ. από τη Φλώρινα μέσω Αμυνταίου, 67 χλμ. μέσω της Βίγλας και 60 χλμ. μέσω του Βιτσίου).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν το Aρχαιολογικό Mουσείο της πόλης, το Mουσείο Σύγχρονης Tέχνης και το Λαογραφικό Mουσείο.
Για περισσότερες πληροφορίες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκέπτονται την ιστοσελίδα της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας: www.florina.gr
Διοικητήριο Φλώρινας: 23853-50400

Αλ. Γούτα

Advertisements

Μπορεί η Δυτική Μακεδονία να είναι η μοναδική περιφέρεια στην Ελλάδα που δεν διαθέτει θάλασσα, όμως έχει παραλίες και πλούσιο υδάτινο στοιχείο στις οκτώ λίμνες και τα πολλά ποτάμια της. Το νερό εναλλάσσεται αρμονικά με βραχώδεις όγκους, φαράγγια, θολωτά γεφύρια, δασωμένους λόφους, ρέματα και χαράδρες. Προσφέρει δε, σε όλη τη διάρκεια του χρόνου, μία τεράστια
ποικιλία από εναλλακτικές δραστηριότητες για όσους δεν θέλουν να συνωστίζονται στην παραλία για μια ομπρέλα, βρίσκουν ακριβά τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια, δεν αντέχουν το μποτιλιάρισμα καθ΄ οδόν για μία θέση στην πλαζ και αποζητούν την ησυχία τους, μακριά από την πολυκοσμία.
Ξεφυλλίζοντας το «βιβλίο» της φύσης της Δυτικής Μακεδονίας, αρχικά παίρνει κάποιος μία «γεύση» από ανάβαση στις Δρακόλιμνες της Φλέγγας, κολύμπι στα νερά του φαραγγιού της Πορτίτσας, εξερεύνηση στη σπηλιά του Δράκου στην Καστοριά, βαρκάδα στα ασκηταριά των Πρεσπών στο Τριεθνές, ράφτινγκ και καγιάκ στους ποταμούς Βενέτικο και Αλιάκμονα, ιππασία στο Νυμφαίο αλλά και σκι, σνόουμπορντ και βόλτα με χιονορακέτες στα χιονοδρομικά κέντρα της Βίγλας και Πισοδερίου στη Φλώρινα, της Βασιλίτσας στα Γρεβενά και του Βιτσίου στην Καστοριά.
Γεωγραφική ταυτότητα
Βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της Ελλάδας, συνορεύει με την Αλβανία και την ΠΓΔΜ και έχει τέσσερις περιφερειακές ενότητες, αυτές της Κοζάνης, των Γρεβενών, της Καστοριάς και της Φλώρινας ενώ οι δήμοι της περιοχής είναι δώδεκα.
Ο μόνιμος πληθυσμός της Περιφέρειας, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για την απογραφή του 2011, ανέρχεται σε 282.120 ανθρώπους.
Βασικά δε χαρακτηριστικά της αποτελούν η κομβική της θέση στο χώρο των Βαλκανίων και η ενεργειακή της υπόσταση, καθώς το 45% της ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται στον άξονα Κοζάνης – Πτολεμαΐδας – Αμυνταίου – Φλώρινας.
Ιστορική ταυτότητα
Η νεότερη ιστορία της περιοχής έχει να επιδείξει μία ελεύθερη περίοδο εκατό χρόνων που συμπληρώνονται φέτος από την απελευθέρωσή της το 1912, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. Προηγήθηκε ο Μακεδονικός Αγώνας (1904 – 1908) που διεξήχθη μεταξύ- κυρίως- Βουλγάρων, Ελλήνων και Σέρβων και είχε ως αποτέλεσμα την επικράτηση των Ελλήνων σε όλη σχεδόν τη Μακεδονία, συμπεριλαμβανομένων και των περιοχών στις οποίες η βουλγαρική επιρροή ήταν έντονη. Ωστόσο, ο αγώνας για την ανεξαρτησία της Μακεδονίας είχε αρχίσει συγχρόνως με την Ελληνική Επανάσταση του 1821, όμως οι όποιες εξεγέρσεις δεν είχαν αποτέλεσμα.
Τελικά, η απελευθέρωση αφενός τερμάτισε τη μακραίωνη οθωμανική κυριαρχία και αφετέρου σηματοδότησε τη χρονική αφετηρία του επίσημου ελληνικού «βίου» της, με την ενσωμάτωσή της στο ελληνικό βασίλειο.
Σύμφωνα με στοιχεία του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, η ενσωμάτωση στο ελληνικό κράτος δεν τερμάτισε και την περίοδο των βαλκανικών ανταγωνισμών, καθώς έκτοτε ο μακεδονικός χώρος βρέθηκε στο επίκεντρο νέων κυκλώνων και αποτέλεσε το μήλο της έριδος, καθώς και το πεδίο περιφερειακών αντιπαραθέσεων ακόμα και στην πανευρωπαϊκή διάστασή τους.
Τη δεκαετία του ’40, η Μακεδονία βρέθηκε στο επίκεντρο σφοδρών συγκρούσεων, ενώ από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια εισήλθε σε τροχιά ανασυγκρότησης, διαμορφώνοντας εντέλει τη σύγχρονη ανθρωπογενή, περιβαλλοντική και αναπτυξιακή φυσιογνωμία της.
Ο τόπος όμως έχει μια προηγούμενη, τεράστια ιστορία που φτάνει τα 700 εκατομμύρια χρόνια πίσω, τότε που η αρχαία ήπειρος Παγγαία διαχωρίστηκε και δημιουργήθηκαν η Ευρώπη και η Αφρική. Στην περιοχή της Δεσκάτης Γρεβενών, ύστερα από αρκετά εκατομμύρια χρόνια άρχισε η σύγκρουση Ευρώπης και Αφρικής που είχε αποτέλεσμα το σχηματισμό των Άλπεων. Σήμερα, η ευρύτερη περιοχή προσελκύει το ενδιαφέρον της παγκόσμιας γεωλογικής έρευνας, καθώς μαρτυρεί τη γεωλογική ιστορία του κόσμου και αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη της θεωρίας των τεκτονικών πλακών.
Στην αρχαιότητα, ως τμήμα της αρχαίας Μακεδονίας, η σημερινή Δυτική Μακεδονία φιλοξένησε στα εδάφη της τους Μακεδόνες, μία φυλή των Δωριέων που εγκαταστάθηκε στην περιοχή το 2000 π.Χ. Ειδικότερα, στις δυτικές ορεινές περιοχές του άνω ρου το Αλιάκμονα, τον 5ο π.Χ. αιώνα ξεκίνησε η δυναστεία των Μακεδόνων και ακολούθησε σημαντική οικιστική ανάπτυξη. Κατά την περίοδο του Μακεδονικού Βασιλείου υπό τον Αλέξανδρο Α΄, οι περιοχές αυτές έγιναν ημιαυτόνομες και διοικούνταν από την τοπική αριστοκρατία κάθε βασιλείου, με εξαίρεση την Εορδαία που εντάχθηκε νωρίτερα επί Περδίκκα Α. Επί Φιλίππου του Β΄ η περιοχή συμμάχησε με τους Ηπειρώτες και τους Ιλλυριούς ενώ αργότερα εντάχθηκε διαδοχικά στο Μακεδονικό Βασίλειο.
Ο ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ
Κοζάνη – Το χώμα που φλέγεται
Ήταν στις αρχές του 1900, όταν οι κάτοικοι της περιοχής της Εορδαίας, σκάβοντας λίγο στο χώμα, ανακάλυψαν ότι παίρνει εύκολα φωτιά. Το θέαμα τους συνεπήρε, τους εντυπωσίασε και τότε όλοι μιλούσαν για το χώμα που φλέγεται. Άρχισαν έτσι να το χρησιμοποιούν υποτυπωδώς για οικιακή χρήση, για θέρμανση. Ωστόσο, το εμπορικό δαιμόνιο των Μικρασιατών Γιώργου Παυλίδη και Κωνσταντίνου Αδαμόπουλου τους οδήγησε, περίπου στα 1930, στην πρώτη συστηματική εκμετάλλευση λιγνίτη.
Οι εξελίξεις που ακολούθησαν είχαν τη μορφή χιονοστιβάδας και ύστερα από έρευνες για να διαπιστωθούν τα αποθέματα του λιγνίτη, η Πτολεμαΐδα, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, βρέθηκε στο επίκεντρο του πανελλήνιου ενδιαφέροντος στον τομέα της ενέργειας σε μια εποχή κρίσιμη για ολόκληρη τη χώρα.
Σήμερα, το ενεργειακό λεκανοπέδιο, με επίκεντρο την περιοχή της Κοζάνης πληρώνει- άδικα ή δικαιολογημένα μέχρις ενός σημείου- το γεγονός ότι το όνομά της αποτελεί συνώνυμο της ρύπανσης. Την ίδια στιγμή το ενεργειακό ενδιαφέρον της περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας εστιάζεται αφενός στην εκμετάλλευση των εγχώριων κοιτασμάτων λιγνίτη και αφετέρου στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τον σχεδιασμό αναπτυξιακών δράσεων για τη μεταλιγνιτική περίοδο.
Γρεβενά – Από τον πλανήτη Άρη στον Όρλιακα
Ο νομός Γρεβενών είναι στο μεγαλύτερο βαθμό αγροτικός. Προσβλέπει, όμως, περισσότερο στην τουριστική αξιοποίηση της πανέμορφης αλπικής φύσης και της αρχαιολογικής έρευνας. Διαθέτει, άλλωστε, επιστημονικό δυναμικό διασκορπισμένο σε κάθε άκρη της γης που αφουγκράζεται τις ανάγκες του τόπου και αναζητά λόγους επιστροφής και τρόπους αξιοποίησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Γρεβενιώτης επιστήμονας, μέλος της ομάδας της NASA Θανάσης Οικονόμου, ο οποίος μετείχε στην ερευνητική ομάδα που κατασκεύασε το μηχάνημα Pathfinder που προσεδαφίστηκε στον Άρη. Ο κ. Οικονόμου πρωτοστάτησε στις προσπάθειες για τη δημιουργία ενός διεθνούς αστεροσκοπείου στο όρος Όρλιακας της Πίνδου ενώ το εγχείρημα έχει μπει ήδη σε καλό δρόμο.
Τα Γρεβενά, όμως, έγιναν γνωστά διεθνώς και για έναν άλλο λόγο: τα πολυπληθή παλαιοντολογικά ευρήματα της Δυτικής Μακεδονίας, μεταξύ των οποίων και οι χαυλιόδοντες μήκους πέντε μέτρων που βρέθηκαν στη Μηλιά των Γρεβενών, ενέπνευσαν τρεις αμερικανούς παραγωγούς ταινιών. Εκείνοι επισκέφθηκαν την περιοχή, συναντήθηκαν με την αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ευαγγελία Τσουκαλά και δημιούργησαν ένα ντοκιμαντέρ, με ήρωα έναν ορφανό αφρικανικό ελέφαντα, που μεγάλωσε σε τσίρκο, αλλά τελικά κατάφερε να επιστρέψει στο φυσικό του περιβάλλον.
Καστοριά – Η τέχνη της γουνοποιίας
Κατά τους βυζαντινούς χρόνους, οι πρώτοι Καστοριανοί τεχνίτες έμαθαν την τέχνη της γουνοποιίας στην Κωνσταντινούπολη. Τον 16ο και 17ο αιώνα η συντεχνία των Καστοριανών γνώρισε μεγάλη ακμή. Δεν ήταν τυχαίο, άλλωστε, ότι στην τουρκοκρατία η ζήτηση για γούνες ήταν μεγάλη επειδή οι Τούρκοι αγαπούσαν τα γούνινα πολυτελή ρούχα αλλά και γιατί οι στολές των αξιωματικών είχαν γούνινα κομμάτια.
Έτσι, η επεξεργασία και το εμπόριο της γούνας αποτέλεσαν για χρόνια τη βασική οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων της πόλης της Καστοριάς. Από το 1976 και κάθε χρόνο ο Σύνδεσμος Γουνοποιιών Καστοριάς διοργανώνει, την Ετήσια Διεθνή Έκθεση Γούνας, μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις γούνας διεθνώς και ένα μεγάλο εμπορικό γεγονός της Δυτικής Μακεδονίας.
Φλώρινα – Γεωγραφική απομόνωση αλλά και πύλη προς τα Βαλκάνια
Η θέση του νομού στο βορειοδυτικό άκρο της χώρας και τα σύνορά του με δύο βαλκανικές χώρες έπαιξαν και παίζουν, ίσως, τον πιο σημαντικό ρόλο στην εξέλιξή του. Έτσι, άλλοτε φέρνουν στην επιφάνεια τη γεωγραφική απομόνωση από τα βιομηχανικά και εμπορικά κέντρα της ενδοχώρας, με συνέπεια τη στενότητα της αγοράς και το υψηλό μεταφορικό κόστος, και άλλοτε τη διασυνοριακή συναλλαγή χαρακτηρίζοντας τον νομό ως «Πύλη προς τα Βαλκάνια».
Έντονα είναι τα σημάδια της βιομηχανοποίησης, λόγω της λειτουργίας μονάδων παραγωγής ενέργειας ωστόσο κυρίαρχο παραμένει το γεωργοκτηνοτροφικό στοιχείο.
Πολλά υποσχόμενο είναι το περιβαλλοντικό κεφάλαιο της περιοχής που αφήνει μεγάλα περιθώρια τουριστικής αξιοποίησης.
Πλούσια ήθη και έθιμα
Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει πλούσια πολιτιστική κληρονομιά και καταβάλλει μία πεισματική προσπάθεια διατήρησής της με σκοπό να μη χαθεί η «ταυτότητα» της περιοχής.
Οι μεταμφιέσεις κυριαρχούν στα αποκριάτικα έθιμα που αναβιώνουν τόσο την περίοδο των Φώτων όσο και κατά την Αποκριά, ενώ στα καρναβαλικά ήθη περιλαμβάνονται το έθιμο του Φανού στην Κοζάνη, η Ανακατωσιά στα Γρεβενά, οι εκδηλώσεις του Ξυνού Νερού στη Φλώρινα και οι μπουμπούνες, οι μεγάλες φωτιές στην Καστοριά.
Στη λίστα με τα έθιμα του τόπου ξεχωρίζουν οι καβαλάρηδες του Δεκαπενταύγουστου στη Σιάτιστα, τα κάλαντα και οι γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, οι φωτιές της Φλώρινας, τα τραγούδια του τρύγου και του αρραβώνα, αλλά και ο τρανός χορός που χορεύεται στους γάμους.
ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ:
Κοζάνη: Ένα οικοσύστημα που δημιουργήθηκε με ανθρώπινη παρέμβαση, το 1973, η λίμνη Πολυφύτου, δεσπόζει στο νομό Κοζάνης και έχει συγκεντρώσει γύρω της παραγωγικές, οικοτουριστικές, αλιευτικές και ναυταθλητικές δραστηριότητες. Πριν από 36 χρόνια, η κοιλάδα του Αλιάκμονα σκεπάστηκε από τα νερά του ποταμού, με τη δημιουργία φράγματος και τη λειτουργία ενός από τους σημαντικότερους υδροηλεκτρικούς σταθμούς της χώρας.
Στην κοιλάδα «πνίγηκαν» τα χωριά Νεράιδα και Πολύφυτο, οι κάτοικοι των οποίων αναγκάστηκαν να μετεγκατασταθούν σε άλλους οικισμούς. Στα υπόγεια σπίτια «ζουν» σήμερα γιγάντιοι γουλιανοί που φτάνουν τα 2,5 μέτρα μήκος και τα 200 κιλά βάρος και κάνουν περήφανους τους ψαράδες που καταφέρνουν να τους πιάσουν.
Σήμερα, η διαδρομή γύρω από τη λίμνη είναι μαγευτική. Ο επισκέπτης αξίζει να βρεθεί στο γραφικό Βελβεντό, να κάνει θαλάσσιο σκι στα νερά της λίμνης, να γευτεί ψάρι σε ένα από τα γραφικά ταβερνάκια, αλλά και να δοκιμάσει τα υπέροχα ροδάκινα της περιοχής. Μπορεί, επίσης, να επισκεφθεί το αρχαιολογικό μουσείο Αιανής, τη βασιλική νεκρόπολή της, τα βυζαντινά κάστρα των Σερβίων, τα λαογραφικά και ιστορικά μουσεία στο Βελβεντό και τα Σέρβια, το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στο Βούρινο, το μουσείο της Κοζάνης και τους μακεδονικούς τάφους της Εορδαίας.
Ξεχωριστή θέση στον πλούσιο κατάλογο των μουσείων κατέχει το παλαιοντολογικό, ιστορικό και λαογραφικό μουσείο της Πτολεμαΐδας, όπου εκτίθενται οστά μαμούθ, χαυλιόδοντες από ελεφαντοειδή, απολιθώματα εντόμων, φυτών και κοχυλιών, που αποδεικνύουν ότι η περιοχή ήταν κάποτε καλυμμένη από θάλασσα.
Επιπλέον, μία έκθεση από τους χαυλιόδοντες του ελέφαντα των αμπελιών (του είδους Elephas Paleoloxodon antiquus), που έζησε πριν από 200.000 χρόνια, βρίσκεται στην είσοδο του πρώην δημαρχείου Ασκίου και συνοδεύεται από μια ζωγραφική απεικόνιση του ζώου. Ωστόσο, ο πιο πλήρης σκελετός του συγκεκριμένου είδους ελέφαντα βρίσκεται στο Δημοτικό Διαμέρισμα Περδίκκα, στο σημερινό δήμο Εορδαίας.
Η περιοχή επιφυλάσσει ακόμη μία μεγάλη ποικιλία επισκέψεων στο βουνό. Πόλος έλξης είναι η περιοχή του Βοΐου, η οροσειρά του οποίου συνιστά φυσικό σύνορο ανάμεσα στη Δυτική Μακεδονία και την Ήπειρο. Πολλοί, την αποκαλούν «πόρτα της Πίνδου», καθώς ο επισκέπτης, ξεκινώντας από τον φημισμένο αυτό ορεινό όγκο, μπορεί να γνωρίσει τα θεμέλια των συνεχόμενων οροσειρών και τις πηγές του Αλιάκμονα, του μεγαλύτερου ποταμού της Ελλάδας. Ένα δίκτυο σαράντα ημιορεινών και ορεινών οικισμών, βρίσκεται σε υψόμετρο από 750 έως 1450 μέτρα ενώ αυτά τα παραδοσιακά πετρόχτιστα χωριά, τα λεγόμενα «μαστοροχώρια» ή «καστανοχώρια», αποτελούν οργανωμένους οικιστικούς και πολιτιστικούς ιστούς.
Ανάμεσά τους υπάρχει πλήθος από αρχαίες και νεότερες διαδρομές, ιστορικά καταγεγραμμένες. Απ’ αυτές, άλλες διαμορφώθηκαν σε δρόμους (αρβανιτόστρατα, βλαχόστρατα), άλλες σε πεζοπορικά και ορειβατικά μονοπάτια (το ταξίδι του ποταμού Πραμόριτσα, Πεντάλοφος – Νέα Κοτύλη), ενώ άλλες χάθηκαν μαζί με τους οικισμούς που συνέδεαν ή εγκαταλείφθηκαν, λόγω κατασκευής νέων οδών.
Από την ευρύτερη περιοχή του Βοΐου διέρχονται τα διεθνή μονοπάτια Ε4 και Ε6, καθώς και το εθνικό μονοπάτι Ο3.
Ειδικότερα, στις πλευρές των φαραγγιών της περιοχής βρίσκεται σκαρφαλωμένος ο «μαρμαρωμένος δεσπότης» μια μορφή που φτιάχτηκε από τη διάβρωση των πετρωμάτων, με τη βοήθεια του ρέοντος νερού. Λίγο παραδίπλα βρίσκονται η «αρκούδα», ο «αετός» και άλλα γλυπτά, δημιουργήματα της φύσης και της ανθρώπινης φαντασίας.
Πρόκειται για ένα τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και επιστημονικού ενδιαφέροντος, καθώς αποτελεί χώρο επισκέψεων των φοιτητών γεωλογίας, αλλά και τοποθεσία επιστημονικών ερευνών. Ο λόγος είναι η παρουσία πλήθους απολιθωμάτων, κοραλλιών και οργανισμών, η μελέτη των οποίων αποκαλύπτει σημαντικές πληροφορίες, τόσο για τον τρόπο και τον χρόνο διαμόρφωσης του φλοιού της περιοχής όσο και για τη μελέτη της χλωρίδας και της πανίδας του τόπου.
Σήμερα, ο επισκέπτης των φαραγγιών των Σερβίων μπορεί να δει μπροστά του εντυπωσιακά βουνά, όμορφες γεωμορφίες και διαφορετικά είδη πετρωμάτων, που προσφέρουν πολλαπλές δυνατότητες αξιοποίησης από τουριστική πλευρά.
Ο Δήμος, άλλωστε, έχει διαμορφώσει στο συγκεκριμένο σημείο ένα πολύ όμορφο μονοπάτι που υπόσχεται έναν ευχάριστο περίπατο και οδηγεί στο κάστρο των Σερβίων.
Εναλλακτικές διαδρομές στην ευρύτερη περιοχή περιλαμβάνουν ακόμη την περιοχή του Βελβεντού και τους καταρράκτες της, το φράγμα της ΔΕΗ και τις φυσικές ομορφιές στα Μπουχάρια του Μικρόβαλτου. Εκεί, ένα εντυπωσιακό γεωλογικό φαινόμενο, μοναδικό σε όλη την Ελλάδα, καταδεικνύει την… καλλιτεχνική διάθεση της φύσης.
Τα «Μπουχάρια» είναι περίπου 20 πυραμοειδείς σχηματισμοί φτιαγμένοι από χώμα, άργιλο, μάργες και κροκάλες, με κορυφή καλυμμένη με σχιστολιθικές πλάκες, που ξεπερνούν σε ύψος τα δύο μέτρα, φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις και τα έξι με επτά μέτρα (οι λεγόμενοι «Άτλαντες»). Παρόμοιοι σχηματισμοί στην ίδια περιοχή είναι και τα «Νοχτάρια», με τη μόνη διαφορά ότι δεν επιστεγάζονται με πλάκες. Ο συνδυασμός των δύο γεωμορφών δημιουργεί ένα μοναδικό και ιδιόμορφο δάσος, που έχει προέλθει από τη διάβρωση του εδάφους σε διάστημα δεκάδων χιλιάδων χρόνων.
Στην περιοχή έχει δημιουργηθεί γεωλογικό πάρκο προκειμένου να διευκολύνει την πρόσβαση των επισκεπτών και να αναδείξει το σπάνιο αυτό φαινόμενο. Το πάρκο είναι επισκέψιμο για το κοινό που έχει τη δυνατότητα να ακολουθήσει διαδρομές περιπάτου, να ξεκουραστεί στους χώρους ανάπαυσης και ενημέρωσης ή να επισκεφθεί το ξύλινο παρατηρητήριο στη βόρεια πλευρά του πάρκου.
Γρεβενά: Ξεκινώντας από τα Γρεβενά, ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει τα απέραντα δάση της οροσειράς της Πίνδου, τα ορεινά ρέματα της περιοχής και τα αλπικά λιβάδια. Οι επίδοξοι περιηγητές έχουν να επιλέξουν ανάμεσα σε μία ποικιλία διαδρομών στο εσωτερικό της Βάλιας Κάλντα, το όρος Όρλιακας, τη Βασιλίτσα και την περιοχή του Σπηλαίου. Σκαρφαλωμένες στο Μαυροβούνιο όρος, βρίσκονται οι Δρακόλιμνες της Φλέγγας, όπου φτάνει κάποιος, ακολουθώντας τα μονοπάτια από το Αρκουδόρεμα, το ρέμα Σαλατούρα, το διάσελο Σαλατούρα Μηλιάς, το ορειβατικό καταφύγιο του Δήμου Μετσόβου ή το χωριό Βωβούσα.
Η περιοχή ενδείκνυται, εξάλλου, για εναλλακτικές δραστηριότητες, όπως το ράφτινγκ και το καγιάκ στα ποτάμια των Γρεβενών, το κολύμπι στα νερά του φαραγγιού της Πορτίτσας, αλλά και την ιππασία, στα κατάφυτα και καταπράσινα μονοπάτια του εθνικού δρυμού.
Για τους λιγότερο τολμηρούς, ο νομός προσφέρει έναν κατάλογο από αξιοθέατα που συμπεριλαμβάνει μεγάλα μοναστήρια, λαογραφικές συλλογές στα παραδοσιακά χωριά, εντυπωσιακά πετρόχτιστα γεφύρια και λιθόστρωτα μονοπάτια. Ξεχωρίζει το μοναστήρι του Οσίου Νικάνορα που είναι γνωστό και ως Μονή της Ζάβορδας που ιδρύθηκε από τον Θεσσαλονικέα Όσιο Νικάνορα στις αρχές του 16ου αιώνα, πάνω στο Καλλίστρατο όρος, δίπλα στον Αλιάκμονα. Το καθολικό της μονής είναι κατάγραφο με τοιχογραφίες υψηλής καλλιτεχνικής ποιότητας που αποδίδονται στο ζωγράφο Φράγκο Κατελάνο (16ος αιώνας). Άλλα σπουδαία προσκυνήματα είναι τα μοναστήρια της Παναγίας στο Σπήλαιο με αξιόλογα ξυλόγλυπτα (17ου αιώνα), της Παναγίας στο Τορνίκι (15ου αιώνα), κοντά στο χωριό Παναγία, του Ταξιάρχη (19ου αιώνα) στον ομώνυμο οικισμό και του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου που είναι γνωστό ως μονή Μπουνάσιας στην περιοχή της Δεσκάτης.
Εξάλλου, αξίζει κάποιος να δει από κοντά τα ευρήματα της παλαιοντολογικής έρευνας στη Μηλιά Γρεβενών, όπου ανακαλύφθηκαν χαυλιόδοντες μήκους πέντε μέτρων και ηλικίας τριών εκατομμυρίων ετών που φιλοξενήθηκαν στο βιβλίο Γκίνες. Οι χαυλιόδοντες αυτοί εκτίθενται σε ένα μικρό «Τζουράσικ Πάρκ», στο μουσείο που έγινε στην περιοχή για να τους φιλοξενήσει.
Τα Γρεβενά επιφυλάσσουν και μία πληθώρα γαστρονομικών εκπλήξεων, με κύριο στοιχείο τα μανιτάρια, που αποτελούν το τιμώμενο προϊόν, στη γιορτή που διοργανώνεται κάθε Αύγουστο, στις όχθες του Βενέτικου ποταμού. Τα μανιτάρια και η τρούφα, άλλωστε, προσελκύουν διαρκώς πλήθος επισκεπτών που ενδιαφέρονται να μάθουν πώς να τα αναζητούν στη φύση αλλά και να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις γευσιγνωσίας, μουσικά και χορευτικά δρώμενα, καθώς και εκθέσεις φωτογραφίας, ξυλογλυπτικής, πυρογραφίας, κεραμικής και παιδικής ζωγραφικής. Το προϊόν αυτό της περιοχής έχει φέρει κοντά τους μανιταρόφιλους από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ιταλία και τα Βαλκάνια, ενώ τα μυστικά τους αποκάλυψαν πρόσφατα στην ιαπωνική τηλεόραση και Ιάπωνες δημοσιογράφοι που βρέθηκαν στα Γρεβενά.
Καστοριά: Λίγο βορειότερα, στο νομό Καστοριάς, ο περιηγητής μπορεί να ξεκινήσει μια ενδιαφέρουσα διαδρομή από το Νεστόριο, την πύλη εισόδου της οροσειράς του Γράμμου, μέχρι τις πηγές του Αλιάκμονα.
Σε αυτό το ειδυλλιακό τοπίο, σε μία κοιλάδα στον Αλιάκμονα επέστρεψαν πριν από 34 χρόνια παιδιά μεταναστών από την Ελλάδα στην Αμερική για να γυρίσουν στην πατρίδα, να διασκεδάσουν και να έρθουν σε επαφή με τη φύση. Ήταν η πρώτη φορά που έστησαν σκηνές δίπλα στο ποτάμι και διοργάνωσαν ένα πάρτι, πρωτοπόρο για την εποχή του 1978, που άντεξε στο χρόνο, πήρε μεγαλύτερη μορφή και σήμερα συγκεντρώνει πάνω από 30.000 επισκέπτες. Πρόκειται για το γνωστό River Party που διοργανώνει η δημοτική αρχή και προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες από την Ελλάδα αλλά και τις χώρες με έντονο το ομογενειακό στοιχείο, όπως η Αμερική, ο Καναδάς και η Γερμανία. Πολύς κόσμος επισκέπτεται την περιοχή και στην υπόλοιπη διάρκεια του χρόνου, καθώς υπάρχουν κατασκηνωτικές εγκαταστάσεις, ξενώνες, ξενοδοχεία, εστιατόρια και υποδομές αναψυχής.
Η οροσειρά του Γράμμου, άλλωστε, επιλέχθηκε λόγω των συμβολισμών της για να επιστρέψουν στον τόπο καταγωγής τους και οι «Μετά» μια ανοιχτή ομάδα ανθρώπων, που έξω από κόμματα και ιδεολογίες, «συναντήθηκε» για πρώτη φορά στον κυβερνοχώρο μέσω, του διαδικτύου. Ήταν όλοι τους παιδιά των προσφύγων του Εμφυλίου, που ένιωσαν την ανάγκη να επιστρέψουν στο παρελθόν και να βρουν από πού ξεκίνησε η «Οδύσσεια» των γονιών τους.
Η σημερινή εικόνα των χωριών του Εμφυλίου παρουσιάζει τις δυο τους όψεις. Λιβαδοτόπι, Γιαννοχώρι, Μονόπυλο, Τρίλοφος, Φούσια, Παλιά Κοτύλη, Γλυκονέρι και Περιστερά έχουν ερημώσει πλήρως. Τα περισσότερα απ’ αυτά κάηκαν εντελώς και οι περισσότεροι κάτοικοί τους έφυγαν είτε κατά τη διάρκεια του πολέμου είτε μετά τη λήξη του, καθώς δεν μπορούσαν να επιβιώσουν.
Από την άλλη όμως πλευρά, το τοπίο αλλάζει σε χωριά και οικισμούς που δεν έχουν μεν κατοίκους αλλά έχουν ανοικοδομηθεί την τελευταία 20ετία, από παιδιά ή εγγόνια πολιτικών προσφύγων που αναζήτησαν τις ιδιοκτησίες τους, τα οικόπεδα, τα γκρεμισμένα σπίτια. Ξεκίνησαν προσπάθειες να ξαναφτιάξουν τις κατοικίες και το αποτέλεσμα ήταν κάποια απ’ αυτά τα χωριά να ξαναπάρουν τη μορφή των οικισμών. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι η Νέα Κοτύλη και η Κυψέλη. Το καλοκαίρι, ο τόπος ζωντανεύει και πολλοί διαμένουν στα σπίτια που ανακατασκεύασαν χρησιμοποιώντας τα ως θερινή κατοικία.
Στο κέντρο του νομού, η πόλη της Καστοριάς καθρεφτίζει την ομορφιά της στην ομώνυμη λίμνη, ενώ στις περιοχές, όπου οι όχθες της συναντούν τα βραχόβουνα, σχηματίζεται η σπηλιά του Δράκου, που ανακαλύφθηκε μόλις το 1940 από κατοίκους της περιοχής, πήρε το όνομά της από την είσοδό της που έχει τη μορφή στόματος δράκου και απέχει 15 μέτρα από τον παραλίμνιο δρόμο.
Μάλιστα, ο μύθος της περιοχής αναφέρει ότι ο δράκος φύλαγε τη σπηλιά και έριχνε φλόγες από το στόμα του σε όποιον τολμούσε να πλησιάσει. Οι προσπάθειες για την αξιοποίηση του σπηλαίου, που είναι το μοναδικό στην Ελλάδα με λίμνες γλυκού νερού, ξεκίνησαν από το 1998 και τα εγκαίνιά του έγιναν στα τέλη του 2009. Το σπήλαιο διαθέτει ειδικές διαδρομές, κατάλληλα διαμορφωμένες, με σεβασμό στο περιβάλλον και μια πλωτή γέφυρα από την οποία μπορεί κανείς να δει τις επτά του λίμνες.
Για όσους ενδιαφέρονται για τα μνημεία του Πολιτισμού και της Ορθοδοξίας, ο νομός διαθέτει 13 βυζαντινά και μεταβυζαντινά μοναστήρια με τοιχογραφίες και εικόνες Αγίων του 12ου και 13ου αιώνα.
Πόλος έλξης τουριστών είναι και ο λιμναίος οικισμός του Δισπηλιού, όπου με βάση τα ευρήματα της νεολιθικής περιόδου έχει δημιουργηθεί πιστή αναπαράσταση του προϊστορικού οικισμού. Οι επισκέπτες του μπορούν να κάνουν ένα ταξίδι στο χρόνο, με προορισμό το 5500 π.Χ., τότε που οι άνθρωποι ζούσαν οργανωμένα σε πασσαλόκτιστα σπίτια μέσα ή δίπλα στη λίμνη της Καστοριάς. Πρόκειται για μια περιοχή μοναδική στην Ελλάδα καθώς ο οικισμός είναι ο μοναδικός λιμναίος στη χώρα μας και ένας από τους πιο γνωστούς στα Βαλκάνια και την Ευρώπη, δίπλα σε εκείνους της Γερμανίας και της Ελβετίας.
Όλα ξεκίνησαν το 1932 όταν ο καθηγητής Αντώνης Κεραμόπουλος παρατήρησε πασσάλους στις όχθες της λίμνης της Καστοριάς, οι οποίοι έγιναν ορατοί λόγω της υποχώρησης των υδάτων. Στην χαρτογράφηση των πασσάλων προχώρησε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 ο καθηγητής του ΑΠΘ Ν. Μουτσόπουλος ενώ οι οργανωμένες ανασκαφές ξεκίνησαν το 1992 από την ομάδα του καθηγητή του ΑΠΘ Γιώργου Χουρμουζιάδη. Τότε ανακαλύφθηκαν σημαντικά ευρήματα που αποκάλυψαν πολλά για τον τρόπο ζωής των ανθρώπων της νεολιθικής περιόδου στην ευρύτερη περιοχή της λίμνης της Καστοριάς.
Κάτι ακόμη που αξίζει να δει ο επισκέπτης είναι τα κοκκινόχρωμα σπίτια των Κορεστίων. Σήμερα, στέκουν σιωπηλά στην άκρη της Δυτικής Μακεδονίας, στις παρυφές του όρους Βίτσι και με το εντυπωσιακό τους χρώμα αποκαλύπτουν στο φως του ήλιου την ομορφιά τους, αλλά και τη θλίψη της εγκατάλειψης. Φέρνουν στο νου του επισκέπτη μνήμες μιας άλλης εποχής, της εποχής που οι λιγοστοί μάστορες έφτιαχναν λάσπη από κοκκινόχωμα, νερό και άχυρο για να φτιάξουν πλινθιά. Οι μάστορες, μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού, έχτιζαν με τη δική τους τέχνη, που δεν έμαθαν από κανέναν, αλλά σκαρφίστηκαν μόνοι τους, δίνοντας στον τόπο μια ξεχωριστή αρχιτεκτονική και έναν ιδιόμορφο χαρακτήρα.
Τώρα πια, πάνω από 100 πλινθόκτιστα σπίτια βρίσκονται εντελώς εγκαταλελειμμένα και μισογκρεμισμένα στους οικισμούς – φαντάσματα Γάβρο, Κρανιώνα και Μαυρόκαμπο ενώ σε καλύτερη μοίρα βρίσκονται άλλα εκατό στους οικισμούς Άγιος Αντώνιος, Μακροχώρι και Μελάς, που κατοικούνται και απολαμβάνουν τη φροντίδα των ιδιοκτητών τους.
Φλώρινα: το βορειοδυτικό άκρο της Ελλάδας, οι λίμνες Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα συνιστούν έναν μοναδικό υγροβιότοπο, αποτελούν φυσικό σύνορο ανάμεσα σε τρία κράτη και γύρω τους αναπτύσσουν έντονη δραστηριότητα καλλιεργητές φασολιού, ψαράδες, κτηνοτρόφοι, ιδιοκτήτες τουριστικών επιχειρήσεων και κάτοικοι της περιοχής.
Στη διάθεση κάθε επισκέπτη υπάρχουν, πάντα, διάφορα εργαλεία ανακάλυψης της περιοχής, όπως τα ποδήλατα και τα κιάλια καθώς και πλήρη πακέτα για την παρακολούθηση πουλιών ή την παρατήρηση του καθάριου ουρανού στο τριεθνές.
Εκείνο, όμως, που δεν πρέπει με τίποτε να «χάσει» ο επισκέπτης των Πρεσπών είναι η βόλτα με τις βάρκες των ψαράδων στα βράχια της Μεγάλης Πρέσπας, ανάμεσα στο νερό και στις απόκρημνες όχθες της, εκεί όπου βρήκαν καταφύγιο οι μοναχοί κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, τον 14ο αιώνα. Στο σημείο αυτό, άλλωστε, δεν μπορεί κανείς να φτάσει πεζός, κατά μήκος των ακτών της αριστερής όχθης της λίμνης.
Μοναδικά αξιοθέατα αποτελούν τα βυζαντινά μνημεία, οι χώροι διαμονής των ασκητών (ασκηταριά), οι παραστάσεις που ζωγράφιζαν οι μοναχοί στους βράχους με ανεξίτηλα χρώματα που άντεξαν στο χρόνο και το νερό. Εκεί μπορεί κανείς να θαυμάσει την εικόνα της Παναγίας, παραστάσεις από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη αλλά και τις φυσικές σπηλιές και ρωγμές του βράχου. Η ξενάγηση τελειώνει λίγο μακρύτερα στο σημείο όπου η Ελλάδα συναντά την Αλβανία και την ΠΓΔΜ, ανάμεσα στην ιδιαίτερη και ξεχωριστή χλωρίδα και πανίδα του τόπου.
Αντίστοιχα, στη Μικρή Πρέσπα το ενδιαφέρον των τουριστών εστιάζεται στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, όπου όμως μπορεί κανείς να μεταβεί από την πεζογέφυρα που έχει δημιουργηθεί εδώ και μερικά χρόνια. Ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει από κοντά την βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, που χτίστηκε το 11ο αιώνα από τον τσάρο Σαμουήλ.
Στο νησί σώζονται ακόμη ο ναός των Αγίων Αποστόλων, ο ναΐσκος του Αγίου Δημητρίου, ο ναός του Αγίου Γεωργία και το μοναδικό μοναστήρι του νησιού, η Παναγία η Πορφύρα. Στον Άγιο Γερμανό βρίσκεται ο ομώνυμος ναός και έξω από το χωριό Πύλη ο ναός του Αγίου Νικολάου.
Ακόμη, στο Λαιμό φιλοξενείται ο Ναός της Υπαπαντής και έξω από το χωριό Πλατύ βρίσκεται ο Ναός του Αγίου Νικολάου.
Πόλος έλξης επισκεπτών είναι και ο παραλίμνιος οικισμός των Ψαράδων, μια περιοχή με σπάνια βιοποικιλότητα, έντονο παραδοσιακό στοιχείο, λιθόστρωτα σοκάκια αλλά και περίφημους μεζέδες.
Εξάλλου, μήνυμα ειρηνικής- γεωγραφικής, πολιτικής και πολιτιστικής- συνύπαρξης στέλνουν κάθε χρόνο τα «Πρέσπεια», η πολιτιστική και όχι μόνο διοργάνωση στην ακριτική Φλώρινα, που εμπνεύστηκε πριν από 24 χρόνια ο βουλευτής της περιοχής Γιώργος Λιάνης. Και αν ο επισκέπτης είναι τυχερός να βρεθεί στην περιοχή το καλοκαίρι κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων, θα μπορέσει να παρακολουθήσει κάποια από τις συναυλίες, τις εκδηλώσεις και τα θεατρικά αφιερώματα που προγραμματίζονται.
Λίγο χαμηλότερα, στα πεδινά, ο επισκέπτης της Φλώρινας αξίζει να κάνει μια γραφική βόλτα στις περιοχές των λιμνών Χειμαδίτιδας και Ζάζαρης, του Δήμου Αετού και της λίμνης Πετρών, του Δήμου Αμυνταίου. Στην περιοχή δημιουργούνται μικρά λιμανάκια, πλωτές πεζογέφυρες, πλωτοί κυματοθραύστες και πλωτές εξέδρες.
Απαραίτητος σταθμός του ταξιδιού είναι και το ορεινό Νυμφαίο, ένας γνήσιος παραδοσιακός οικισμός που προσφέρει στον περιηγητή τη δυνατότητα να παρατηρήσει τις αρκούδες από τις εγκαταστάσεις του «Αρκτούρου», να κάνει ιππασία στα κατάφυτα μονοπάτια και να δοκιμάσει τα παραδοσιακά γλυκά του κουταλιού, που φτιάχνουν οι γυναίκες του συνεταιρισμού.
Μία σειρά από δραστηριότητες που αφορούν το χιόνι μπορεί να υιοθετήσει ο επισκέπτης του χιονοδρομικού κέντρου της Βίγλας που βρίσκεται 18 χλμ. από τη Φλώρινα. Το κέντρο διαθέτει δέκα πίστες ολυμπιακών προδιαγραφών όπου εξυπηρετούνται όλες τις κατηγορίες των σκιέρ και των σνοουμπόρντερ.
Για τους λάτρεις του κρασιού, η περιοχή επιφυλάσσει ένα μεγάλο εύρος επισκέψεων στα οινοποιεία του Αμυνταίου. Εκεί ο επισκέπτης μπορεί να γευτεί τοπικά κρασιά ονομασίας προέλευσης ανώτερης ποιότητας. Διάσημα είναι τα φρουτώδη κρασιά με άρωμα φράουλας, μούρων και λεμονιού, αλλά και βανίλιας, μήλου και βερίκοκου.
Πίσω στην πόλη τη Φλώρινας, σημείο αναφοράς αποτελεί ο ποταμός Σακουλέβας που διασχίζει την πόλη και έγινε ευρύτερα γνωστός από τα γυρίσματα των ταινιών του σκηνοθέτη Θεόδωρου Αγγελόπουλου. Πολλοί, ακόμη και σήμερα, αποκαλούν «μικρό Παρίσι» την περιοχή γύρω από τις όχθες του, που για τους ρομαντικούς συνιστά χώρο περιπάτου, για τον επισκέπτη όμορφη πρόταση αναψυχής.
Στο εσωτερικό τμήμα της πόλης μπορεί κάποιος να δει τα οθωμανικά της μνημεία που για περίπου πεντακόσια χρόνια αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των κατοίκων της. Σήμερα, το οθωμανικό λουτρό, ο μιναρές του τζαμιού της αγοράς και ο κουλές, ο παλιός αμυντικός πύργος, στέκονται μετά βίας στα θεμέλιά τους, σιωπηλοί μάρτυρες της περιόδου της τουρκοκρατίας.
Μην ξεχάσετε:
Επειδή η γαστρονομία αποτελεί ξεχωριστό κομμάτι κάθε τόπου, μην ξεχάσετε να γευτείτε μανιτάρια, βιολογικά τυροκομικά προϊόντα και κρέατα στα Γρεβενά, κρόκο Κοζάνης, τσίπουρο και κρασί Αμυνταίου, φασόλια και τσιρόνια Πρεσπών, κόκκινες πιπεριές, παραδοσιακές πίτες και γλυκά του κουταλιού.
Χρήσιμες πληροφορίες
Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας
http://www.pdm.gov.gr/
τηλ. 24610-52610-4
Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών
<http://www.grevena.gr> τηλ. 24623 53333
ΚΤΕΛ 24620 22242
Εθνικός Δρυμός Πίνδου 24620 85353
Δασονομείο Εθνικού Δρυμού Πίνδου 24620 85253
Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς
<http://www.kastoria.gr> τηλ. 24673/50200-201
ΚΤΕΛ Καστοριάς τηλ.24670-83455
Κρατικός Αερολιμένας Καστοριάς «Αριστοτέλης», (βρίσκεται στο Άργος Ορεστικό), τηλ. (24670) 21700 & 21701
Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης
<http://www.kozani.gr> τηλ. 24613 51590
ΚΤΕΛ Κοζάνης 24610 34455
ΚΤΕΛ Πτολεμαϊδας 24630 24417
ΚΤΕΛ Νεάπολης 24680 31482
ΚΤΕΛ Τσοτυλίου 24680 31482
ΚΤΕΛ Σερβίων 24640 21491
Κρατικός Αερολιμένας Κοζάνης «Φίλιππος», τηλ. 24610 36098
Περιφερειακή Ενότητα Φλώρινας
<http://www.florina.gr> τηλ. 23853 54400
ΚΤΕΛ Φλώρινας : 23850-28350
Χιλιομετρικές αποστάσεις
Η Κοζάνη απέχει 141 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και 502 από την Αθήνα,
τα Γρεβενά 192 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και 512 από την Αθήνα,
η Καστοριά 226 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και 593 από την Αθήνα
και η Φλώρινα 166 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και 585 από την Αθήνα.
Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού – Περιφερειακή υπηρεσία τουρισμού Δυτικής Μακεδονίας
Τηλ. 2461053811 και 2461053810
E-mail: dtour@pdm.gr
Π. Γιούλτση

Το καλοκαίρι που μας πέρασε, είκοσι παιδιά από τη Δυτική Μακεδονία ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της Τατιάνας Ντέρου, μιας Σιατιστινής που έχει συγκεντρώσει πλούσιο λαογραφικό υλικό, χόρεψαν μαζί και αναβίωσαν ένα παραδοσιακό έθιμο της περιοχής, ζητώντας από τον Θεό να βρέξει και να «ζωντανέψει» την αγροτική γη του τόπου.
«Πιρπιρούνα περπατεί, τον Θεό παρακαλεί, Θεέ μου ρίξε μια βροχή, μια βροχή
βασιλική» λέει το τραγούδι της «πιρπιρούνας», ενός γνωστού λουλουδιού που έφτιαξε η τοπική παράδοση πριν από πολλά-πολλά χρόνια, αφουγκραζόμενη την ανησυχία των αγροτών για την παραγωγή του αμπελιού. Δύο μέρες μετά, έβρεξε και οι κάτοικοι άρχισαν να αναρωτιούνται αν πρόκειται για σύμπτωση ή όχι.
Λίγο αργότερα, τον Δεκαπενταύγουστο, πάνω από διακόσια άλογα, καλοστολισμένα και καλοταϊσμένα ξεκίνησαν με τους καβαλάρηδές τους μια εντυπωσιακή πομπή προς την Ιερά Μονή της Παναγίας του Μικροκάστρου για να την προσκυνήσουν, στους ήχους του τραγουδιού «λάμπουν τα χιόνια στα βουνά λάμπουν και τα λαγκάδια».
«Το έθιμο καθιερώθηκε την περίοδο της τουρκοκρατίας, καθώς ο πληθυσμός ένιωθε την ανάγκη να διατρανώσει την λεβεντιά του, αλλά και την ελπίδα για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού» εξηγεί στο ΑΜΠΕ ο λαογράφος και τέως διευθυντής της Μανουσείου Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Σιάτιστας Γιώργος Μπόντας. Οι καλύτερες παρέες των καβαλάρηδων βραβεύτηκαν και πάλι όπως ορίζει το έθιμο, από το ίδρυμα «Παπαγεωργίου» και το Δήμο Βοϊου, υπό το βλέμμα του πλήθους των επισκεπτών που καταφθάνουν κάθε χρόνο στη Σιάτιστα για να το δουν από κοντά.
Τα παραπάνω είναι δύο μόνο από τα έθιμα της Σιάτιστας που αναβιώνουν ακόμη και σήμερα σε μια πεισματική προσπάθεια διατήρησής τους με σκοπό να μη χαθεί η πολιτιστική κληρονομιά και ταυτότητα της περιοχής. «Εκτός από αυτά, αναβιώνουν επίσης τα Μπουμπουσιάρια, τα καρναβάλια της Σιάτιστας που γιορτάζονται τα Θεοφάνεια, οι κλαδαριές λίγο πριν τα Χριστούγεννα, τα κόλιαντα, δηλαδή κάλαντα, τα τραγούδια του τρύγου και του αρραβώνα αλλά και ο εντυπωσιακός τρανός χορός που χορεύεται μετά τη στέψη στους γάμους και διαρκεί περίπου μία ώρα» σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Μπόντας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο τρανός χορός καθιερώθηκε το 1784 κατά την πρώτη επιδρομή των Τουρκαλβανών, τους οποίους απέκρουσαν πεντακόσιοι γενναίοι Σιατιστινοί που συγκέντρωσε ο προεστός Λογοθέτης, στο αρχοντικό της Σιατιστινής αγωνίστριας κυράς Σανούκως. Ήταν τότε που η κυρά οχυρώθηκε στο σπίτι της, κλεισμένη και αμπαρωμένη, με τη δικαιολογία ότι κάνει γάμο και δεν μπορεί να δεχτεί κανέναν. Με τον τρόπο αυτό δεν άφησε να μπει κανείς στο σπίτι της και έτσι σχεδιάστηκε η άμυνα των κατοίκων της περιοχής που στέφθηκε με επιτυχία. Το περιστατικό το θυμούνται όλοι στη Σιάτιστα και έτσι έδωσε το όνομά του σε έναν χορό που χορεύεται στην κεντρική πλατεία του χωριού αμέσως μετά το γάμο και με τη συμμετοχή όλης της οικογένειας και των καλεσμένων.
Ο τρανός χορός είναι ήρεμος και με συμμετρικές κινήσεις στην αρχή, ενώ γίνεται πηδηχτός στη συνέχεια και εκφράζει τη λύπη των συγγενών της νύφης και τη χαρά της οικογένειας του γαμπρού. Διαρκεί περίπου μία ώρα και οι στίχοι του προστάζουν: «Δε σας φοβάμαι σκυλαρβανιτάδες, έχω τα σπίτια μου ψηλά με μολύβι σκεπασμένα και με μάρμαρα στρωμένα».
Την έντονη συμμετοχή του κόσμου στα τοπικά έθιμα αποκαλύπτουν και οι κλαδαριές, που γίνονται στη Σιάτιστα το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου. «Παιδιά μ ήρθαν τα κόλιαντα και όλοι να ετοιμαστείτε. Πάρτε και τις τζουμάκες σας και στον Αι Λια να βγείτε. Και από τον Αι Λιά στον Πρόδρομο στα Τρία τα Πηγάδα εκεί θα γίνει το σύναγμα και όλο το συναγώγι. Θα ανάψουμε τις κλαδαριές θα πούμε και του χρόνου» λέει το τραγούδι που αποτελεί το προμήνυμα των χριστουγεννιάτικων εκδηλώσεων.
Λίγο αργότερα, το μεσημέρι των Θεοφανίων, κορυφώνεται το έθιμο «Μπουμπουσιάρια» που προέρχεται από την παραφθορά του ονόματος ΄Εμπουσα. Ήταν ένα φανταστικό τέρας με πόδια γαϊδάρου, που άλλαζε μορφή και τρόμαζε τα μικρά παιδιά. Πρόκειται για μια γιορτή μεταμφιέσεων που έχει τις ρίζες της στη διονυσιακή λατρεία. Άλλωστε η λέξη «μπουμπουσιάρια» που περιγράφει τους μεταμφιεσμένους, πηγάζει από τη θρακοφρυγική λέξη «μπασάρα» όπως ονόμαζα τότε τους χιτώνες που φορούσαν οι βάκχες στη Θράκη Στην έννοια αυτή δεν περιλαμβάνεται μόνο η μεταμφίεση αλλά και η διάθεση η ευθυμία, η όρεξη για χορό, καθώς η όλη γιορτή είναι αφιερωμένη στο πνεύμα, την ξενοιασιά και τον αθώο αυθορμητισμό. Η γιορτή κορυφώνεται με την παρέλαση των μεταμφιεσμένων ομάδων, το μεσημέρι των Θεοφανίων στο κέντρο της Σιάτιστας. Η μεταμφίεση σατιρίζει, πάντα καλοπροαίρετα, την επικαιρότητα ή δημόσια πρόσωπα και καταστάσεις, προκαλώντας άφθονο γέλιο.
«Από τα έθιμά μας το ένα είναι καλύτερο από το άλλο. Είναι ανάγκη πια σήμερα να τα διατηρήσουμε γιατί, όπως φαίνεται, οι ρίζες και τα ήθη μας θα είναι τα στοιχεία εκείνα που θα μας επιτρέψουν να κρατήσουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά και ταυτότητα» λέει με νόημα ο κ. Μπόντας, ο οποίος θα παρουσιάσει απόψε τα έθιμα αυτά σε ειδική εκδήλωση στο Βαφοπούλειο Πολιτιστικό Κέντρο, στη Θεσσαλονίκη.
Π. Γιούλτση

>

Μια Ελληνίδα της Αυστραλίας έχει αφιερώσει την ζωή της στην ανακούφιση των ορφανών της Αιθιοπίας, με τη συμπαράσταση των Κοζανιτών συμπατριωτών της.

    Πρόκειται για τη Μαρία Στρίντζου που με την υποστήριξη του Συλλόγου Καλονεριτών Κοζάνης Μελβούρνης, ξεκίνησαν ένα κοινωνικό πρόγραμμα που συντονίζει και παρακολουθεί την καθημερινή ζωή ορφανών. Σήμερα, η ίδια φροντίζει προσωπικά πενήντα επτά παιδιά!

    Η Μαρία Στρίντζου, η Ελληνίδα Μαρία της Αυστραλίας, όπως την λένε οι Αιθίοπες, είχε πρόσφατα πολλές συναντήσεις με τον Αυστραλό υπουργό Εξωτερικών, Κέβιν Ραντ, που επισκέφθηκε την Αιθιοπία για τα εγκαίνια της εκεί αυστραλιανής πρεσβείας.

    Μάλιστα του σύστησε και τον μικρό Haftu, το αγόρι από την Tigray της βόρειας Αιθιοπίας, που κέρδισε την καρδιά της και το υιοθέτησε. Το όνομά του μεταφράζεται στα ελληνικά με τη λέξη Πλούτος και από τα λεγόμενά της, αποτελεί όντως ένα πολύτιμο διαμάντι της καρδιάς της.

    Ο κ. Ραντ επαίνεσε το έργο που επιτελεί η ομογενής για τα ορφανά στην επαρχία της Αιθιοπίας.

    «Είναι η χώρα με τα περισσότερα ορφανά παιδιά στον πλανήτη» δηλώνει η Μαρία στο «Νέο Κόσμο: και συνεχίζει: «Είναι αδύνατο να κλείσεις τα μάτια στην πείνα και τη δυστυχία, τη μιζέρια και τη φτώχεια, γιατί είναι συνέχεια δίπλα σου. Τα ορφανά αριθμούν εκατομμύρια και ο θάνατος από αρρώστιες και επιδημίες στήνει άσχημα παιγνίδια».

    Όσο για τον γιο της, η χαρά της δεν κρύβεται. «Ο Haftu 11 ετών, ξεχώρισε από την πρώτη φορά που τον είδα. Τον φρόντιζε η γιαγιά του που είναι 86 ετών. Είναι έξυπνος και χαρισματικός. Όταν λοιπόν έγινα 50, αποφάσισα να γίνω μαμά. Ο Haftu ήταν η πρώτη μου επιλογή. Είναι καλό και σεβαστικό παιδί. Έτσι έγινα η μαμά του», λέει με ένα πλατύ χαμόγελο.

    Φυσικά, υπάρχουν και τα διαδικαστικά. Ενδεχομένως και κάποιες δυσκολίες. Ωστόσο, η Μαρία είναι αισιόδοξη. Είναι πεπεισμένη ότι θα το πετύχει και ο συμπαθέστατος Πλούτος, θα αρχίσει σχολείο τον Αύγουστο.

    Η κ. Στρίντζου εξηγεί ότι οι Αιθίοπες της περιοχής, προσφέρουν εθελοντική εργασία και δωρεάν τα υλικά για το χτίσιμο των ορφανοτροφείων. Ωστόσο, δεν είναι αρκετό. Χρειάζεται εξοπλισμός και μέσα, ώστε τα παιδιά να έχουν ευκαιρίες να αναπτύξουν την ευρηματικότητα της σκέψης τους και να διευρύνουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους.

(Σ. Χατζημανώλη)

>

Στις αρχές του 1900, οι κάτοικοι της Δυτικής Μακεδονίας έβρισκαν συχνά στο έδαφος απολιθώματα, τμήματα σκελετών μεγάλων ζώων, κόκαλα, δόντια και χαυλιόδοντες. Μπορεί να μην καταλάβαιναν πλήρως τη σημασία των ευρημάτων αυτών, τα διαφύλασσαν πάντως με μεγάλη ευλάβεια. Αντίστοιχα παλαιοντολογικά ευρήματα είχαν βρεθεί και σε άλλα σημεία της Ελλάδας, τα οποία όμως έμεναν αφύλακτα, με αποτέλεσμα ένα μεγάλο κομμάτι απ’ αυτά να μεταφερθούν στο εξωτερικό και να κοσμούν σήμερα τα μεγαλύτερα μουσεία φυσικής ιστορίας του κόσμου. Μεγάλο ήταν και το πλήγμα που δέχτηκε η χώρα μας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν καταστράφηκαν πολλά εντυπωσιακά ευρήματα.

Παρ’ όλα αυτά, πλήθος παλαιοντολογικών απολιθωμάτων βρίσκονται αυτή τη στιγμή στη Δυτική Μακεδονία, προσφέροντας στον καθένα τη δυνατότητα να τα δει από κοντά, αν επισκεφθεί το Μουσείο της Μηλιάς Γρεβενών, το τέως δημαρχείο Ασκίου, το μουσείο Φυσικής Ιστορίας Πτολεμαϊδας, το Δημοτικό Διαμέρισμα Περδίκκα, το Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλώρινας και το Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης. Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκονται προσπάθειες για την επανέκθεση της Παλαιοντολογικής Συλλογής της Σιάτιστας στο παραδοσιακό κτίριο του Τραμπάντζειου Γυμνασίου.

Σε μια παρουσίαση των πιο σημαντικών ευρημάτων της Δυτικής Μακεδονίας, η αναπληρώτρια καθηγήτρια του τμήματος Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ευαγγελία Τσουκαλά, αναφέρεται αρχικά στους μεγαλύτερους χαυλιόδοντες του κόσμου, μήκους πέντε μέτρων, που καταγράφηκαν και στο βιβλίο Γκίνες. Οι χαυλιόδοντες αυτοί βρίσκονται στο μουσείο της Μηλιάς Γρεβενών και ανήκουν σ’ έναν μαστόδοντα (του είδους Mammut borsoni), που έζησε στην περιοχή πριν από τρία εκατομμύρια χρόνια.

Μία έκθεση από τους χαυλιόδοντες του ελέφαντα των αμπελιών (του είδους Elephas Paleoloxodon antiquus), που έζησε πριν από 200.000 χρόνια, βρίσκεται στην είσοδο του πρώην δημαρχείου Ασκίου και συνοδεύεται από μια ζωγραφική απεικόνιση του ζώου.

Ωστόσο, ο πιο πλήρης σκελετός του συγκεκριμένου είδους ελέφαντα βρίσκεται στο Δημοτικό Διαμέρισμα Περδίκκα, στο σημερινό δήμο Εορδαίας. Ο σκελετός αυτός βρέθηκε το 1978, κατά τη διάρκεια ανασκαφών, ενώ πάνω από τη θέση όπου εντοπίστηκε, δημιουργήθηκε ένα κτίσμα για τη φύλαξή του. «Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό εύρημα, που δυστυχώς σήμερα βρίσκεται σε κατάσταση εγκατάλειψης και χρήζει συντήρησης, γιατί είναι μοναδικό στην Ελλάδα», σχολιάζει η κ. Τσουκαλά.

Πολλά ακόμη ευρήματα μπορεί να θαυμάσει ο επισκέπτης στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Πτολεμαΐδας, το Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλώρινας και το Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης, όπου λειτουργούν οι αντίστοιχες εκθέσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο, γίνονται προσπάθειες για την επαναλειτουργία της έκθεσης της Παλαιοντολογικής Συλλογής της Σιάτιστας, στο Τραμπάντζειο Γυμνάσιο. Για το σκοπό αυτό δημιουργήθηκαν έξι ομοιώματα 1:10, μαμούθ, μαστόδοντα και ελέφαντα από Έλληνες και Ολλανδούς παλαιοντολόγους, με βάση τα απολιθωμένα λείψανα των ζώων που έχουν βρεθεί.

Αναφερόμενη γενικότερα στα παλαιοντολογικά ευρήματα της Δυτικής Μακεδονίας, η κ. Τσουκαλά τα παλαιότερα θηλαστικά τα «τοποθετεί» χρονικά σ’ ένα παρελθόν τριών εκατομμυρίων ετών. Για το παρελθόν αυτό, σχολιάζει ότι κατά τη συγκεκριμένη πλειοκαινική περίοδο, η περιοχή έμοιαζε με ζούγκλα, καθώς έζησαν εκεί είδη, όπως ο τάπιρος, που συναντώνται σήμερα στη νότια Αμερική και τη νοτιοανατολική Ασία, δηλαδή σε περιοχές με πολύ πλούσια βλάστηση, πολλά νερά και θερμό κλίμα.

Ξεχωριστή θέση ανάμεσα στα ευρήματα αυτά κατέχει, άλλωστε, κι ένα δοντάκι, που δεν ξεπερνά σε μέγεθος τα 10 εκατοστά, η σημασία του όμως είναι τεράστια, καθώς αποτελεί την πρώτη απόδειξη για την παρουσία του στεγόδοντα (προβοσκιδωτό που αποτελεί μεταβατικό στάδιο από τους μαστόδοντες στους ελέφαντες),στην Ευρώπη. Οι σχετικές επιστημονικές ανακοινώσεις έγιναν τον περασμένο Αύγουστο, σε συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στη Γαλλία.

Σε ό,τι αφορά τα παλαιοντολογικά ευρήματα στην υπόλοιπη Ελλάδα, χαρακτηριστικά απολιθώματα, ηλικίας 5 έως 9 εκατομμυρίων χρόνων, βρέθηκαν στις θέσεις του Πικερμίου και της Σάμου, στην κοιλάδα του Αξιού, τη Νικήτη, την Κερασιά Ευβοίας, την Κρυοπηγή Κασσάνδρας και το Σιδηρόκαστρο Σερρών. Ευρήματα ηλικίας ενός εκατομμυρίου ετών προέρχονται από τη Μυγδονία της Θεσσαλονίκης, ενώ και σε νησιά, όπως η Τήλος, η Κρήτη και η Κύπρος βρέθηκαν ενδιαφέρουσες προϊστορικές πανίδες με τις νάνες μορφές ελεφάντων, ιπποποτάμων και άλλων ζώων, που αναπτύχθηκαν εκεί, λόγω περιορισμένου χώρου.

«Υπάρχει παγκόσμιο ενδιαφέρον για τα παλαιοντολογικά ευρήματα της Ελλάδας, καθώς μπορούμε να εξάγουμε πολύτιμα συμπεράσματα για τα είδη που έχουν ζήσει στην Ευρώπη, το παλιοπεριβάλλον, την εξέλιξή τους και τα αίτια του αφανισμού τους», επισημαίνει η κ. Τσουκαλά.

Π. Γιούλτση

>

Ένα δίκτυο 120 χιλιομέτρων συνεχόμενων μονοπατιών, σε άγνωστες μέχρι σήμερα περιοχές, ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και σπάνιων πολιτιστικών μνημείων, ένα εγχείρημα μοναδικό για το ελληνικά δεδομένα, πρόκειται να δημιουργηθεί στο Δυτικό Βόιο (περιοχή Τσοτυλίου – Πενταλόφου), στο Νομό Κοζάνης, στο πλαίσιο των παρεμβάσεων, που γίνονται μέσα από το πρόγραμμα «Πίνδος».

 

    Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής και διευθυντής στο Εργαστήριο Τεχνολογίας Περιβάλλοντος, στο Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών, στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Γιάννης Μπαρτζής, το έργο, με τίτλο »Ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού με τη δημιουργία δικτύου περιπατητικών μονοπατιών στο Νομό Κοζάνης», με περιοχή δράσης το Βόιο, έχει ολοκληρώσει με απόλυτη επιτυχία και το δεύτερο από τα τρία έτη υλοποίησής του, με τα πρώτα αποτελέσματα να ξεπερνούν κάθε προσδοκία.

    Η εκπόνηση των μελετών για την κατασκευή των τριών πρώτων διαδρομών έχει ολοκληρωθεί πριν από την αρχική ημερομηνία παράδοσης, ενώ υπό σχεδιασμό βρίσκονται και οι μελέτες για τις επόμενες τρεις από τις συνολικά δέκα πρότυπες διαδρομές που θα δημιουργηθούν στα όρη Βόιο και Άσκιο του Νομού Κοζάνης.

    Σε τελικό στάδιο βρίσκεται και η διαδικασία των σχετικών αδειοδοτήσεων από το Δασαρχείο και το Υπουργείο Γεωργίας κι έπειτα έξι μονοπάτια θα είναι έτοιμα προς δημοπράτηση.

    Ταυτόχρονα, έχει ολοκληρωθεί από την ερευνητική ομάδα η βελτίωση της σηματοδότησης των προϋπαρχόντων διαδρομών, με αποτέλεσμα αυτά να είναι ήδη επισκέψιμα.

    Συνολικά, στο Δυτικό Βόιο (περιοχή Τσοτυλίου – Πενταλόφου) αναμένεται, σύμφωνα με τον κ. Μπαρτζή, να προκύψει, μετά την κατασκευή και των νέων διαδρομών, ένα δίκτυο 120 χιλιομέτρων συνεχόμενων μονοπατιών, σε άγνωστες μέχρι σήμερα περιοχές, ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και σπάνιων πολιτιστικών μνημείων, ένα εγχείρημα μοναδικό για το ελληνικά δεδομένα.

    Παράλληλη δράση είναι και η κατασκευή του Γεωπάρκου – Οικοπάρκου Σκαλοχωρίου, στην περιοχή της Νεάπολης. Αντίστοιχα, στο Ανατολικό Βόιο (περιοχή Σιάτιστας – Ασκίου – Βλάστης) το δίκτυο θα φτάσει τα 65 χλμ. Επίσης, στις υπό μελέτη διαδρομές έχει ολοκληρωθεί η προσωρινή σηματοδότηση κι έτσι μπορούν και αυτές να γίνουν επισκέψιμες από έμπειρους περιπατητές.

    Ιδιαίτερα σημαντικά καταγράφονται τα αποτελέσματα όλων των δράσεων προβολής του έργου και της περιοχής του Βοΐου συνολικά, αφού ήδη το ενδιαφέρον είναι μεγάλο και όλο περισσότερος κόσμος επισκέπτεται τα παραδοσιακά χωριά, τα πέτρινα γεφύρια και τις διαδρομές που είναι ήδη έτοιμες.

    Η τοπική κοινωνία έχει, επίσης, «αγκαλιάσει» την όλη προσπάθεια, αφού το έργο ακόμη και στην παρούσα φάση της υλοποίησής του συμβάλλει στην τόνωση της τοπικής οικονομίας, σ’ αυτές τις δύσκολες μέρες, με παράλληλη προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς.

    Ο εναλλακτικός τουρισμός με τη μορφή που γίνεται προσπάθεια να αναπτυχθεί, σήμερα, στο Βόιο αποτελεί ένα νέο είδος τουρισμού χαμηλού κόστους, υψηλής αισθητικής αξίας και στροφής προς την ιστορία και την οικολογία.

    Για την επίτευξη του καλύτερου δυνατού αποτελέσματος, κινητοποιήθηκαν όλες οι δυνάμεις του τόπου κι έτσι εκτός από τη Νομαρχία Κοζάνης, το Κέντρο Περιβάλλοντος, τους τοπικούς Δήμους, τον Αρκτούρο, τους συνοδούς βουνού της περιοχής και την Οικολογική Κίνηση Κοζάνης, στους συνεργάτες του Πανεπιστημίου πλέον ανήκουν ο ΣΕΟ Κοζάνης, καθώς και η Ορειβατική Λέσχη Εορδαίας, η βοήθεια των οποίων υπήρξε πολύτιμη, χάρη στην πλούσια εμπειρία τους στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας.

   

    Τρίγλωσση ιστοσελίδα

    Η επισκεψιμότητα της τρίγλωσσης ιστοσελίδας του έργου (www.monopatia-pindos.gr), που παρέχει πληροφορίες διαμονής και εστίασης, χάρτες, φωτογραφικό υλικό, πληροφοριακά κείμενα, χρήσιμους συνδέσμους μέχρι και σχετικά ντοκιμαντέρ, έχει ξεπεράσει τις 65.000 επισκέψεις μέσα σε 1,5 μόλις έτος, παρόλο που δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη πλήρως.

    Παράλληλα, το έργο και συνολικά η περιοχή προβλήθηκε με προσοχή στην κρατική τηλεόραση, σε ραδιοφωνικούς σταθμούς και εφημερίδες εθνικής εμβέλειας, καθώς και σε σχετικές ημερίδες και συναντήσεις με τους τοπικούς φορείς, στην περιοχή Βοΐου – Ασκίου.

    Σε φάση σχεδιασμού βρίσκονται, επίσης, το σχετικό ντοκιμαντέρ που δημιουργείται, ο τρίγλωσσος ταξιδιωτικός οδηγός για την επίσκεψη στα μονοπάτια και την ευρύτερη περιοχή, δύο info-kiosks, η τοποθέτηση φωτοβολταϊκών για παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα ορειβατικά καταφύγια και η τελική ημερίδα, όπου θα παρουσιασθούν στην κοινωνία της Κοζάνης τα τελικά αποτελέσματα του έργου, ενώ υπό έγκριση έχει τεθεί το αίτημα για τοποθέτηση πληροφοριακών πινακίδων κατά μήκος της Εγνατίας Οδού.

   

    Τα μονοπάτια

    Περιπλάνηση στη γοητεία του παρελθόντος! Πολλοί είναι οι χαρακτηρισμοί, που θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν το Βόιο, ως το Βουνό των Μαστόρων της Πέτρας, το Βουνό των Πέτρινων Οικισμών και των Γεφυριών ή το Βουνό των Καστανοχωρίων. Αναμφισβήτητα, το Βόιο θα μπορούσε, επίσης, να ονομασθεί και ως το Βουνό των Μονοπατιών.

    Η διάταξη των πετρωμάτων του είναι από τα ανατολικά προς τα δυτικά, με αποτέλεσμα η δυτική πλευρά να αποτελείται από κοιλάδες και γκρεμούς, ενώ η ανατολική από συνεχόμενα δάση και πιο ήπιες κλίσεις.

    Τα ιδιαίτερα αυτά γεωγραφικά χαρακτηριστικά της ανατολικής πλευράς του βουνού, καθώς και το μεγάλο πλήθος των οικισμών της είχαν ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη ενός μεγάλου δικτύου μονοπατιών, που χρησίμευαν στην επικοινωνία κατά το παρελθόν.

    Στόχος πολλών διαδρομών ήταν ιδιαίτερα το Τσοτύλι, όπου διοργανώνονταν το ξακουστό παζάρι και γι’ αυτό το λόγο από εκεί ξεκινούσαν και κατέληγαν πολλές «στράτες» προς όλες τις κατευθύνσεις, οι περίφημες Παζαρόστρατες.

    Από τις στράτες αυτές, εκτός από τους ταξιδιώτες, διακινούνταν ζώα και εμπορεύματα, με συνέπεια το πλάτος τους σε πολλά σημεία να είναι μεγάλο και να διατηρείται ακόμη και σήμερα.

    Η σπουδαιότητά τους ήταν τόσο μεγάλη, ώστε οι κάτοικοι των γύρω χωριών υποχρεώνονταν να εγκαταλείπουν τα Σάββατα τις προσωπικές τους εργασίες, με σκοπό να αφιερώνονται στον καθαρισμό των μονοπατιών και το χτίσιμο καλντεριμιών, όπου υπήρχαν ιδιαίτερες δυσκολίες στην προσπέλαση. Αρκετά από τα παλιά αυτά κτίσματα σώζονται μέχρι σήμερα, παρουσιάζοντας μεγάλο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον.

    Πέρα από την πολιτιστική τους αξία, πολλά από τα μονοπάτια διέσχιζαν περιοχές υψηλού αισθητικού και οικολογικού ενδιαφέροντος, με αποτέλεσμα τα εντυπωσιακότερα από αυτά να έχουν σήμερα σηματοδοτηθεί και να είναι απολύτως επισκέψιμα.

    Ειδικότερα, η περιοχή του Πενταλόφου είναι ίσως η μοναδική στην Ελλάδα, όπου όλοι της οι οικισμοί συνδέονται παράλληλα και με τα παλιά τους μονοπάτια, σχηματίζοντας ένα δίκτυο πάνω από 110 χιλιόμετρα σηματοδοτημένων διαδρομών! Πολλές είναι ακόμα και οι παλιές στράτες που δεν έχουν σηματοδοτηθεί, προσφέροντας έτσι ευκαιρίες για εξερεύνηση.

    Η περιοχή του Βοΐου αποτελεί το δυτικό τμήμα των Nομών Κοζάνης και Καστοριάς. Είναι τόπος κυρίως ορεινός και οι περισσότεροι από τους κατοίκους ασχολούνται με την πρωτογενή παραγωγή όπως τη γεωργία, την κτηνοτροφία και τη δασοκομία.

    Ιστορικά, το Βόιο αποτέλεσε τμήμα της αρχαίας Ορεστίδας. Κατά τη βυζαντινή περίοδο συσχετίστηκε με την εισβολή και εγκατάσταση νέων λαών στα Βαλκάνια, ενώ κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας αποτέλεσε καταφύγιο των χριστιανικών πληθυσμών από διάφορα μέρη της Ελλάδας. Ο πληθυσμός του αυξήθηκε και δημιουργήθηκαν πολλοί ορεινοί οικισμοί, με κύρια ασχολία την κτηνοτροφία.

    Κατά τους Νεότερους χρόνους το Βόιο σχετίστηκε με τα Ορλωφικά γεγονότα, το έπος του ’40, την εθνική αντίσταση και τον εμφύλιο. Έγινε γνωστό για τους μαστόρους του, που αριστουργήματά τους σώζονται σε ολόκληρη την Ελλάδα, και για τη χαρακτηριστική τοπική αρχιτεκτονική πέτρινων κτισμάτων, σπιτιών, γεφυριών και νερόμυλων.

    Μετά τον Εμφύλιο, η αστικοποίηση, οι έντονες μεταναστευτικές κινήσεις που σημειώθηκαν, η παρακμή της κτηνοτροφίας και η εισαγωγή νέων τεχνολογιών στην οικοδομική, επέφεραν την παρακμή και την ερήμωση του τόπου.

    Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα, το Βόιο να παραμένει μνημείο φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς με τα δάση, τα ρέματα, τους γεωλογικούς σχηματισμούς, τη βιοποικιλότητά του, τα παλιά πέτρινα κτίσματά του και το πλήθος των αρχαιολογικών χώρων, που πρόσφατα ήρθαν στο φως.

του Α. Ζώη

    Θανάσιμα πυροβολημένη βρέθηκε λύκαινα, στους πρόποδες του όρους Βούρινου, στο δήμο Σιάτιστας.
    Η ομάδα άμεσης επέμβασης και ενημέρωσης του ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ που έσπευσε στην περιοχή, διαπίστωσε ότι το ζώο, ηλικίας 7 χρόνων, θανατώθηκε πριν από τρεις ημέρες. Η λύκαινα φέρει τραύμα από

πυροβόλο όπλο στο αριστερό πλευρό ενώ είναι δεμένη με σκοινί στο μπροστινό δεξί πόδι, γεγονός που αποδεικνύει ότι σύρθηκε από το σημείο που πυροβολήθηκε ως το σημείο που βρέθηκε νεκρή.
    Όπως επισημαίνεται σε σχετική ανακοίνωση του ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ, «η έλλειψη αποτελεσματικής φύλαξης από τους αρμόδιους φορείς ευνοεί την παράνομη δραστηριότητα λαθροθήρων στην περιοχή και την εμφάνιση βίαιων περιστατικών σαν κι αυτό».
    Ο λύκος προστατεύεται σε όλη την Ευρώπη από τη νομοθεσία, με τη Σύμβαση της Βέρνης και την Οδηγία 92/43 της ΕΕ. Στην Ελλάδα, ο λύκος έπαψε να θεωρείται επιζήμιο είδος από το 1991 και χαρακτηρίζεται επίσημα «τρωτό» είδος.
    Οι απειλές για την επιβίωση του είδους στην Ελλάδα είναι κυρίως ανθρωπογενείς. Η συνεχής υποβάθμιση των βιοτόπων, η μείωση διαθεσιμότητας της φυσικής λείας όπως είναι τα οπληφόρα ζώα, η μεταστροφή της κτηνοτροφίας από ελεύθερη (εκτατική) σε σταβλισμένη (εντατική) αλλά και η αρνητική εικόνα του λύκου στη συνείδηση των ανθρώπων αποτελούν συνεχείς απειλές για το είδος.
    Η εξόντωση της αγέλης αποτελεί ακόμη το μεγαλύτερο πρόβλημα για το είδος αφού αυτή αποτελεί το κύριο και ζωτικό τμήμα του πληθυσμού του λύκου αλλά και του οικοσυστήματος μιας ευρύτερης περιοχής.